"Prawo bestii" to serial po prostu obrzydliwy. Recenzja nowości Netflixa

"Prawo bestii" to fabularyzowany serial kryminalny oscylujący wokół tematu najsłynniejszego polskiego mordercy, Mariusza Trynkiewicza, i tzw. "ustawy o bestiach", która miała na celu izolację oraz kontrolę niebezpiecznych przestępców już po odbyciu przez nich kary. Od początku wiedzieliśmy, że serial mieszał będzie fakty z fikcją, ale tego, co ujrzałam, to się nie spodziewałam.

Prawo bestii
Autor: Netflix/ Materiały prasowe

W ostatnich latach panowała moda na uczłowieczanie wszelkiej maści ekranowych złoczyńców, którą szczególnie umiłował sobie Disney dopisując ikonicznym czarnym charakterom smutne życiowe historie oraz - zwłaszcza w Marvelu - wprowadzając nowych złoli o przekonujących, koniecznie tragicznych, motywacjach, które tłumaczyłyby, a wręcz usprawiedliwiały ich czyny. To teraz sobie wyobraźcie, że Netflix zrobił właśnie to samo z Mariuszem Trynkiewiczem.

Dlaczego tak nas kręcą kryminały? Gwiazda "Crossa" ma ciekawą teorię | Wywiady Eska

Sprawa Trynkiewicza trafiła na ekran

"Prawo bestii" to serial autorstwa Kaspra Bajona (scenariusz i reżyseria) oraz Anny Kasińskiej (scenariusz) na podstawie pomysłu Edyty Krajewskiej i Darii Drzewieckiej. I sam pomysł był dobry oraz jakże obiecujący. Mowa tu bowiem o starciu dwóch kobiet, dyrektorki Centralnego Zarządu Służby Więziennej oraz psychiatry sądowej (w tych rolach kolejno dwie Agnieszki, Grochowska i Żulewska), które walczą po przeciwnych stronach barykady w sprawie Mariusza Trynkiewicza - osławionego seryjnego mordercy, który pod koniec lat 80. w Piotrkowie Trybunalskim zamordował na tle seksualnym czterech chłopców. Skazano go wówczas na poczwórną karę śmierci, lecz w wyniku amnestii z 1989 roku wymiar kary zmieniono na 25 lat pozbawienia wolności. Więzienne mury opuścił w 2014 roku i na mocy tzw. "ustawy o bestiach" resztę życia spędził w ośrodku w Gostyninie.

Akcja serialu rozgrywa się na dwóch płaszczyznach czasowych. Mamy przełom 1988 i 1989 roku, kiedy to śledczy ścigają Trynkiewicza, oraz rok 2014, gdy wspomniana "ustawa o bestiach" wywołała w Polsce szereg wątpliwości i kontrowersji. Obrońcy praw człowieka zarzucali ustawie godzenie w fundamenty demokratycznego państwa prawa, podwójne karanie za ten sam czyn oraz stygmatyzację byłych więźniów za przypuszczenia, a nie czyny. Po drugiej stronie stali zaś ci, którzy opowiadali się za izolacją jednostek potencjalnie niebezpiecznych i działanie w obronie obywateli.

Luki w prawie, słuszność tezy jakoby prawo i sprawiedliwość niekoniecznie były ze sobą tożsame, ułomność systemu penalnego, a także psychopatologia sądowa oraz wpływ zaburzeń psychicznych na czyny i ewentualną niepoczytalność przestępców to oczywiście bardzo ciekawe i ważne tematy, który zrealizowane z wyczuciem i odpowiednią dozą umiejętności zaowocowałyby wartościowym serialem. W przypadku "Prawa bestii" tak się jednak nie stało.

Prawo bestii
Autor: Netflix/ Materiały prasowe

"Prawo bestii" - recenzja serialu

Zacznijmy od kwestii technicznych - "Prawo bestii" to serial zwyczajnie nudny i nieangażujący. Bardziej niż pełnokrwistą opowieść z charakterem przypomina wykład twórców na wybrany przez siebie temat. Gdyby była to ich praca dyplomowa, Kasper Bajon i Anna Kasińska nie dotarliby nawet do obrony, bo choć przez cztery godziny zanudzają nas rzeczonym wykładem, w gruncie rzeczy nic z niego nie wynika. Scenariusz prześlizguje się po temacie, a podjęte wątki traktuje "po łebkach". Aż prosiło się tu o porządną analizę każdej strony barykady - i Anny Bersz, która za życiowy cel postawiła sobie odizolowanie Trynkiewicza od społeczeństwa, i Agnieszki Grabskiej, która w mordercy usilnie doszukiwała się chorego człowieka. Mogliśmy otrzymać starcie na miarę Johna Douglasa i Roberta Resslera (pierwowzorów Holdena i Billa z "Mindhuntera"), którzy jedyny raz w życiu stanęli po przeciwnych stronach barykady, gdy spierali się o kwestię poczytalności Jeffreya Dahmera. Tylko, że tam panowie opierali się na rzetelnych, realnych argumentach, tymczasem bohaterki "Prawa bestii" rzucają pustymi frazesami, a Grabska nie przedstawia żadnych solidnych dowodów rzekomo potwierdzających jej diagnozę.

"Prawo bestii" nie działa na gruncie narracyjnym i fabularnym, kompletnie marnując swój potencjał. Bohaterkom brakuje zarówno argumentów, jak i osobowości. To nie są postacie z krwi i kości, a słupy fabularne służące wyłącznie wygłaszaniu pustych frazesów. Twórcy podjęli próbę ogrania tego psychologią - Bersz chce "usadzić" Trynkiewicza, bo jest zacietwierzona w dotrzymaniu obietnicy złożonej rodzinom ofiar, zaś Grabska usilnie doszukuje się w nim nowych zaburzeń, patrząc na sytuację z punktu widzenia medycyny, nie prawa. Próby te kończą się jednak porażką, bo tym postaciom brakuje głębi, a twórcom wyczucia. Bersz razem z prokuratorem i ministrem sprawiedliwości wychodzą na głównych antagonistów, a Mariusz Trynkiewicz (w tej roli znany z "Rojsta" Michał Pawlik) na... ofiarę systemu.

Prawo bestii
Autor: Netflix/ Materiały prasowe

Odrobina fikcji nie zaszkodzi, ale przydałby się jakiś umiar

I tu przechodzimy do meritum. Nie chce mi się wierzyć, by twórcom "Prawa bestii" zależało na uczłowieczeniu Mariusza Trynkiewicza, lecz taki ostatecznie jest wydźwięk tego serialu. Sam seryjny morderca pojawia się na ekranie w zaledwie kilku scenach - tylko wtedy, gdy jest to absolutnie konieczne. Michał Pawlik robi, co może, by odpowiednio wyważyć swą kreację, co wychodzi mu znakomicie, lecz przyznaję, iż jestem w szoku, że po przeczytaniu scenariusza rolę tę w ogóle przyjął.

Głosem broniącym zbrodniarza przemawia psychiatra Grabska, która zarzeka się na wszelkie świętości, że Trynkiewicz cierpiał na dysocjacyjne zaburzenie tożsamości i "dziś uznano by go za niepoczytalnego". Sęk w tym, że to nieprawda. U Mariusza Trynkiewicza rozpoznano wprawdzie osobowość antysocjalną (inaczej zwaną dyssocjalną), lecz zaburzenia te nie są ze sobą tożsame, a co więcej - same w sobie jeszcze nie przesądzają o całkowitym wyłączeniu poczytalności. Scenarzyści "Prawa bestii" wymyślają fikcyjne diagnozy oraz stosują skróty myślowe, których efektem jest wydźwięk serialu pt.: "bo to chory człowiek był". A przypominam, że nie mówimy tu o Normanie Batesie czy Hannibalu Lecterze; którzy są postaciami w pełni fikcyjnymi, więc można reinterpretować je na dowolne sposoby; a o autentycznym pedofilu i mordercy, który skrzywdził szereg ludzi. Jeśli twórcy chcieli sobie podywagować o granicach poczytalności oraz wpływie rozwoju psychiatrii na karanie sprawców, trzeba było stworzyć własną postać, a nie mieszać fikcję z rzeczywistością, bo efekt jest zwyczajnie obrzydliwy. Ale przecież wtedy serial nie wywołałby aż takiej sensacji i tym samym przyciągnął mniejszą publikę.

Prawo bestii
Autor: Netflix/ Materiały prasowe

"Prawo bestii" nie jest oczywiście pierwszą produkcją podejmującą podobny temat, przed sześcioma laty HBO uraczyło nas dokumentem pt. "Psychika mordercy", opartym na tezie kontrowersyjnej psychiatry dr Dorothy Otnow Lewis, która lata po egzekucji Teda Bundy'ego zmieniła swą diagnozę twierdząc, iż cierpiał on na dysocjacyjne zaburzenie tożsamości (jej teoria spotkała się zresztą z ostrą krytyką środowiska naukowego). Rzeczony dokument cechowała jednak znacznie większa doza wyczucia, a narracja stawiała raczej pytania aniżeli sugerowała oczywiste odpowiedzi.

"Prawo bestii" - czy warto obejrzeć serial Netflixa?

Na koniec nadmienię tylko, że warto pochwalić obsadę, gdyż Agnieszka Grochowska i Agnieszka Żulewska robią, co mogą, by ratować tę farsę. Pęta je jednak nie tylko scenariusz, ale nawet charakteryzacja - skąd wy na siedem piekieł wytrzasnęliście te szkaradne peruki?

Reasumując, "Prawo bestii" to generycznie skonstruowany, uwierający moralnie serial, który nudzi i aż nadto ociera się o stawianie autentycznego zbrodniarza w roli ofiary systemu i własnej psychiki. Na domiar złego sprawia wrażenie niedokończonego - wątki zostają urwane, brakuje im puenty, a ostatni odcinek kończy się w stylu: "walnie się planszę z napisami i będzie git". Boli mnie to szczególnie, gdyż bardzo cenię dotychczasowy dorobek Kaspra Bajona, tymczasem ten serial nasuwa wniosek jakoby za całą wrażliwość i wyczucie w ich wspólnych projektach odpowiadał Jan Holoubek. Darujcie sobie seans, bo nie tylko zmarnujecie cztery godziny życia, ale i nabijając oglądalność podsuniecie Netflixowi pomysł, że warto kręcić kolejne takie potworki.

PRZECZYTAJ TEŻ: Jak kręcono katastrofę w "Znieczuleniu"? Leszek Lichota ujawnia kulisy

Polskie seriale Netflixa - rozpoznaj po zdjęciu
Pytanie 1 z 10
Z którego serialu pochodzi ten kadr?
Z którego serialu pochodzi ten kadr?

ROLKI