Straż Graniczna zmieniła wymagania na nowe śmigłowce. Z przetargu zniknął ważny system bezpieczeństwa
Wstępne rozmowy Straży Granicznej z potencjalnymi dostawcami maszyn toczą się od mniej więcej dwóch lat. W kwietniu tego roku służba ogłosiła przetarg, zaproszono do niego dwie firmy, ale ostatecznie go nie rozstrzygnięto. We wrześniu ogłoszono za to zupełnie nowe postępowanie, w którym zmieniono kluczowe wymogi jeśli chodzi o zamawiane helikoptery. Te zmiany mogą wpływać zarówno na konkurencję między producentami, jak i możliwości operacyjne kupowanych maszyn. Z bezwzględnych kryteriów, jak udało nam się ustalić – zniknął m.in. system antyoblodzeniowy. Zmieniono też wymogi jeśli chodzi o masę nowych śmigłowców, co de facto wykluczyło jednego z zaproszonych dostawców. Zarówno resort spraw wewnętrznych jak i Straż Graniczna, milczą na temat przyczyny tych zmian.
Do kwietniowego postępowania zaproszone zostały polski producent, należący do włoskiego Leonardo – PZL Świdnik, działający od ponad 7 dekad oraz francuski Airbus. Producent z Tuluzy dostarczał już wcześniej śmigłowce dla polskich służb – z jego mszyn korzysta Lotnicze Pogotowie Ratunkowe. Specjalna komisja powołana przy resorcie spraw wewnętrznych oceniała wtedy oferty nadesłane przez potencjalnych dostawców. MSWiA nie odpowiedziało jednak na nasze pytanie dotyczące firm, które zgłosiły się do przetargu i ocenę skierowanych ofert. Nieoficjalnie ustaliliśmy, że komisja wskazała śmigłowiec z PZL Świdnik jako spełniający wymagania dla Straży Granicznej. Przetarg nie zakończył się jednak zamówieniem.
Zobacz: Donald Tusk otrzymał list od światowych liderów AI. Zaprasza ich do Warszawy
19 maja 2026 roku MSWiA poinformowało, że w następstwie prezydenckiego weta dotyczącego ustawy o SAFE unieważniono dotychczasowe postępowania zakupowe służb podległych resortowi. Potwierdzono też, że zakupy będą finansowane ze środków krajowych, w tym z Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych. Skoro finanse były problemem, dlaczego zmieniono ważne kryteria techniczne? Odpowiedzi na to pytanie do momentu publikacji tesktu nie uzyskaliśmy.
16 listopada branżowy portal ZBiAM poinformował, powołując się na odpowiedź rzeczniczki KGSG z 10 listopada, że do 4 listopada po wrześniowym ogłoszeniu przetargu, do Straży wpłynęły trzy oferty. Według nieoficjalnych informacji portalu mają za nimi stać Airbus, Leonardo oraz Bell Textron. Komisja analizuje ich zgodność z wymaganiami.
Sprawdź: Kasia Tusk drwi z Karola Nawrockiego. Wigilijne rodzinne spotkanie nie dojdzie do skutku?
Straż Graniczna szuka łącznie trzech maszyn, które mają być wykorzystywane przez zamiejscowe wydziały lotnicze, wchodzące w skład Biura Lotnictwa Straży Granicznej. Te śmigłowce – jak wynika z informacji przekazanych nam przez rzeczniczkę Komendanta Głównego SG – miałyby pełnić służbę, realizaując zadania związane z ochroną zewnętrznej granicy UE. Przedmiotem postępowania jest zakupu trzech śmigłowców wielozadaniowych o maksymalnej masie startowej (MTOW) w przedziale od 3800 kg do 5600 kg. Po przeprowadzeniu negocjacji, wykonawcom przesłano zaproszenie do złożenia ofert – czytamy w oficjalnej odpowiedzi na nasze pytania, nadesłanej z SG.
Tu pojawia się pierwsza istotna zmiana, względem postępowania nierozstrzygniętego w kwietniu. Dolną granicę masy zwiększono do 3,8 tony. Sprawdziliśmy. Według informacji producentów – dokładnie tyle wynosi maksymalna masa startowa śmigłowca Airbus H145. W przypadku maszyny ze Świdnika, czyli zaproponowanego straży AW 109 ta wartość to 3 350 kg z podwieszeniem. Częściowo polski śmigłowiec nie spełnia więc tego kryterium. Z kolei Bell w zaproponowanych dwóch modelach maszyn pisze o masie 5534 i 3629 kg, co też dyskwalifikuje jedną z maszyn oferowanych przez Amerykanów. Dlaczego Straż Graniczna uznała, że śmigłowiec musi ważyć maksymalnie co najmniej 3800 kg, skoro we wcześniejszym postępowaniu dopuszczano jeszcze lżejsze konstrukcje?
Druga istotna zmiana to wykreślenie z wymogów przetargowych konieczności wyposażenia śmigłowca w system antyoblodzeniowy. To, że w obecnym przetargu nie ma tego kryterium – potwierdziła nam Straż Graniczna i MSWiA. Również o przyczynę tej konkretnej zmiany pytaliśmy zarówno w ministerstwie jak i w straży, ale na odpowiedzi wciąż czekamy. Kryteriami oceny ofert są cena oraz okres udzielonej gwarancji – czytamy za to w komunikacie dotyczącym trwającego postępowania.
Ekspert jasno. „To jest zero-jedynkowe. W złej pogodzie nie poleci.”
O pilotowanie śmigłowca bez systemu przeciwoblodzeniowego zapytaliśmy aktywnego pilota, który w swojej codziennej służbie, pilotuje maszyny, zwłaszcza w trudnych warunkach pogodowych (imię i nazwisko do wiadomości redakcji). Ekspert nie pozostawia wątpliwości, że operowanie maszyny bez tego rodzaju wyposażenia – znacznie ogranicza możliwości jej wykorzystania.
- W kiepskiej pogodzie po prostu nie poleci. Ja rozumiem, że śmigłowiec bez niego jest tańszy, ale tu chodzi o bezpieczeństwo i możliwości wykorzystania. Tu wcale nie potrzeba wielkich mrozów, żeby uziemić taki śmigłowiec. Przy dużej wilgotności powietrza, już nawet przy +5 stopniach jest ryzyko zlodzenia. Jeżeli straż graniczna chce go wykorzystywać do dłuższych przelotów, do patrolowania to taki system jest istotny. – tłumaczy nasz rozmówca. Od wyposażenia w ten system zależy nie tylko możliwość startu w kiepskich warunkach, ale też bezpieczeństwo lotu, w przypadku nagłego pogorszenia warunków.
- Śmigłowiec, na którym ja latam ma taki system i jak wlecę w strefę, gdzie zaczynam mieć do czynienia z oblodzeniem, mam spokojnie kilkanaście minut, żeby albo bezpiecznie sprowadzić maszynę, albo przejść do strefy gdzie warunki są lepsze. – podsumowuje pilot.
Termin składania ofert na śmigłowce dla Straży Granicznej minął 4 listopada. Według wcześniejszych zapowiedzi rządu – maszyny mają zostać sfinansowane z Programu Pozamilitarnych Przygotowań Obronnych. MSWiA i SG nie odpowiedziały nam czy planują rozstrzygnąć go jeszcze w tym roku.