Spis treści
"Igrzyska śmierci" święciły triumfy w czasach, gdy panowała moda na wszelkiej maści dystopie. Tym, co wyróżniało twórczość Suzanne Collins na tle tworów pokroju "Niezgodnej" czy "The 100" był zarówno warsztat samej autorki, jak i jej ambicje - opowieść o starciu Katniss Everdeen (Jennifer Lawrence) z okrutnym reżimem prezydenta Snowa (świętej pamięci Donald Sutherland) to bowiem szalenie mądry, skrupulatnie przemyślany oraz wielowymiarowy obraz walki z tyranią i propagandą oraz koronny dowód na to, że wiara w lepszy świat nie musi być płonna. Wraz z nadejściem "Kosogłosa" amerykańska pisarka zeszła ze sceny i pozostawiła państwo Panem za sobą, gdyż jak podkreślała już wielokrotnie - zabiera głos tylko wtedy, gdy rzeczywiście ma coś do powiedzenia. A potem rządy w USA objął Donald Trump i Suzanne znów zabrała się do roboty.
"Igrzyska śmierci" zawsze były polityczne - w końcu nie bez przyczyny dożynki odbywają się właśnie 4 lipca. "Ballada ptaków i węży", która ukazała się w 2020 roku (pięć lat po tym, jak ostatnia odsłona głównej serii trafiła na ekran), traktowała o młodzieńczych losach Coriolanusa Snowa (tym razem granego przez Toma Blytha) i pokazała nam narodziny przyszłego tyrana - jak kształtowały się jego faszystowskie poglądy oraz Hobbesowska wizja świata. W "Igrzyskach śmierci" postać Snowa czerpała głównie z figury Józefa Stalina po to tylko, by w "Balladzie..." i następującym po niej "Wschodzie słońca w dniu dożynek" zyskać wiele z oblicza Donalda Trumpa. W drugim prequelu naprzeciw Snowa staje młodziutki Haymitch Abernathy (Joseph Zada), a sama książka, tym razem skupiona na propagandzie i zgubności medialnych przekłamań, uznana została przez fanów za absolutny szczyt "Igrzysk śmierci". Francis Lawrence stanął zatem przed nie lada wyzwaniem, gdy przyszło przenieść mu tę opowieść na ekran, zwłaszcza, że "Wschód słońca w dniu dożynek" silnie nawiązuje do tych elementów głównej serii oraz "Ballady...", które reżyser w swych ekranizacjach zignorował.
"Wschód słońca w dniu dożynek" - nowe "Igrzyska śmierci" zmierzają na ekran
Akacja rozgrywa się podczas 50. Głodowych Igrzysk, czyli Drugiego Ćwierćwiecza Poskromienia, kiedy to władze Kapitolu postanowiły podwoić liczbę trybutów, by przypomnieć mieszkańcom Panem, że w krwawej wojnie sprzed półwiecza na jednego mieszkańca uprzywilejowanej stolicy ginęło dwóch przedstawicieli uciśnionych dystryktów. Wszyscy wiemy, jaki finał miały te igrzyska - żywy arenę opuścił wyłącznie nasz kochany Haymitch, lecz Suzanne Collins doskonale poprowadziła narrację kładąc nacisk na fakt, iż znamy finał, ale przebiegu już nie. W książce napięcie budowane jest skrupulatnie i z wyczuciem, którego ekranizacji chwilami brakuje.
Wbrew zapewnieniom członków obsady "Wschód słońca w dniu dożynek" absolutnie nie sprawdzi się jako pierwsza styczność ze światem "Igrzysk śmierci", a oglądanie tej serii zgodnie z chronologią wydarzeń również mija się z celem, gdyż "Wschód..." to wówczas jeden wielki spoiler do głównej serii. Zadbał o to sam reżyser, po co zatem sztucznie usiłował budować napięcie w stylu "czy nasz protagonista wyjdzie z tego cały"? Wiemy, że wyjdzie, więc zamiast tracić czas na podkreślanie tego typu scen na arenie, trzeba było spożytkować go poświęcając więcej uwagi innym bohaterom.
Tym sposobem płynnie przechodzimy do mojego drugiego zarzutu. Choć "Wschód słońca w dniu dożynek" trwa o kilka minut dłużej od filmowej "Ballady...", a materiał źródłowy jest o niespełna sto pięćdziesiąt stron szczuplejszy, w tym przypadku Francis Lawrence miał znacznie większy problem z upchnięciem fabuły w ramach dozwolonego czasu ekranowego. Historia Snowa wykoleiła się narracyjnie dopiero pod koniec trzeciego aktu, gdy akcja zaczęła gnać na łeb, na szyję, "Wschód słońca..." pędzi na złamanie karku od kiedy tylko trybuci docierają do Kapitolu. Nie ma czasu na ceregiele, chwile oddechu, czy porządne otarcie łez, bo mamy tu konkretną historię do opowiedzenia.
Gdy to zawrotne tempo łączy się z brakiem przestrzeni na dostateczne rozwinięcie wszystkich postaci oraz faktem, że giną oni na potęgę, film zaczyna przypominać rzeź niewiniątek, których straszliwy los obchodziłby mnie znacznie mniej, gdybym nie widziała w nich odbicia bohaterów znanych mi z kart książki. U widzów, którzy pierwowzoru nie czytali, może to znacząco ograniczyć ładunek emocjonalny oraz zdolność do autentycznego zaangażowania się w snutą tu opowieść. Zwłaszcza, że, na domiar złego, twórcy chwilami wprost obrażają inteligencję widza, prowadząc nas za rączkę i tłumacząc każde najdrobniejsze nawiązanie. Naprawdę, sami byśmy się w tym połapali, a fakt, iż takie praktyki stosuje się w ekranizacji książki Suzanne Collins, która jest królową ukrytych symboli i metafor, sprawia, że drażni mnie to podwójnie.
"Igrzyska śmierci: Wschód słońca w dniu dożynek" jako adaptacja
"Wschód słońca w dniu dożynek" wprowadza nieco zmian w fabule (których z oczywistych względów tu nie omówię), a pewne elementy całkowicie pomija. Kilka też dorzuca od siebie i muszę przyznać, że choć pewne pomysły Francisa Lawrence'a (zapewnił mnie, że skonsultowane z Suzanne) dalekie są od mojej interpretacji tej opowieści, doskonale wpasowują się w filmowe kontinuum. Zmiany podyktowane są oczywiście czasem ekranowym, ale również założeniami narracyjnymi (niektóre relacje Haymitcha trzeba było poświęcić, by inne, te ważniejsze, odpowiednio wybrzmiały), charakterystyką medium jakim jest film (bo pamiętajcie, że nie da się przenieść książki na ekran w stosunku 1:1) oraz faktem, iż "Wschód słońca..." Francisa w pierwszej kolejności musi być zgodny z poprzednimi filmami, a nie książką Collins. Jeśli coś zatem "poleciało" w poprzednich ekranizacjach, tutaj nie ma racji bytu.
Mimo powyższych zarzutów dotyczących tempa i nadmiernej dosłowności, uważam, że miłośnicy pióra Suzanne Collins będą zadowoleni z seansu, gdyż "Wschód słońca w dniu dożynek", z całym wachlarzem zalet i wad, to naprawdę udana ekranizacja. Nie doskonała. Nie wybitna. Nie nawet bardzo dobra. Ale dobra i to chyba wystarczy. Clue opowieści zostało tu zawarte, a fabularnie wszystko spina się i broni. A chwilami też porządnie zaskakuje - jeśli myśleliście, że zdołaliście już wyrobić sobie koherentną opinię na temat Plutarcha Heavensbee'ego, gwarantuję, że swoją interpretacją Francis Lawrence znów namiesza wam w głowach.
Joseph Zada to największe aktorskie odkrycie ostatnich lat
A jak już przy Plutarchu jesteśmy, pragnę donieść, że Jesse Plemons wypada w tej roli wprost fenomenalnie i to jego kreacja prześladuje mnie w myślach najbardziej. Prawie cała obsada spisuje się zresztą znakomicie - Whitney Peak zdołała nadać Lenore Dove własnej osobowości, dzięki czemu dziewczyna Haymitcha nie przypomina taniej podróbki Lucy Gray (z całym szacunkiem Suzanne, ale pisząc jej postać w książce dałaś z siebie całe 3%), Mckenna Grace to urodzona Maysilee Donner, a Glenn Close jest uroczo upiorna w roli Drusilli.
Miałam olbrzymie obawy związane z angażem Ralpha Fiennesa do roli Coriolanusa Snowa, bo choć wielki z niego aktor i wizualnie pasuje, jak ulał (tak, bardziej niż Kiefer Sutherland), nie byłam pewna, czy zamiast prezydenta Panem nie ujrzę w nim po prostu kolejnej roli Fiennesa. Na szczęście nic takiego nie ma tu miejsca i choć postać drogiego Coriolanusa znacząco różni się tu od mej książkowej interpretacji, Ralph jest absolutnie doskonały w tym, co przyszło mu zagrać i stanowi szalenie przekonujące przedłużenie Snowa, którego obserwowaliśmy pod koniec "Ballady..." - do tego stopnia, że widziałam w nim 0% Ralpha Fiennesa, a 100% starszej wersji Toma Blytha. Wybitna kreacja.
Niekwestionowaną gwiazdą "Wschodu słońca w dniu dożynek" jest jednak Joseph Zada, czyli nasz słodki, biedny Haymitch. Raptem 20-letni aktor pokazał już swoje umiejętności w serialach "Byliśmy łgarzami" i "Na wschód od Edenu", lecz dopiero w "Igrzyskach śmierci" rozkręcił się na dobre. Sceny dramatyczne w jego wykonaniu łamią serce i napawają podziwem - jego rozpacz, strach, frustracja i bezsilność są tak wyraźne, tak namacalne, że wciąż nie mogę wyjść z podziwu, choć film widziałam już dwukrotnie. Wielki aktor z tego Josepha i wróżę mu równie wielką karierę.
"Wschód słońca w dniu dożynek" nie jest najlepszą odsłoną "Igrzysk śmierci" - recenzja
Wieńcząc temat obsady dorzucę tylko, że Elle Fanning błyszczy w roli Effie i raduje mnie, że spece od castingu tak się napracowali przy kompletowaniu tego gwiazdozbioru, lecz uważam, że niestety nieco przesadzili. "Wschód słońca w dniu dożynek" cierpi na tę samą bolączkę (choć w znacznie mniejszym stopniu!), co "Odyseja" Christophera Nolana, gdzie nadmiar pierwszoligowych gwiazd Hollywood rujnował immersję. Uwielbiam Kierana Culkina, ale w tym filmie chciałam zobaczyć Caesara Flickermana, nie kolejne, tym razem bardziej kolorowe, oblicze Romana Roya. Podobnie odczucia mam w związku z Wiress, w której widziałam wyłącznie Mayę Hawke.
Ponarzekałam, ale zapewniam was, że mimo swych bolączek "Wschód słońca w dniu dożynek" to naprawdę dobry, mądry i pięknie zrealizowany film, który mieni się kolorami (mam nadzieję, że dzięki temu zmieni panujący w branży trend), wyrywa serce z piersi razem z całym krwioobiegiem (zabierzcie na seans przynajmniej dwie paczki chusteczek), a jednocześnie pozostawia widza z poczuciem nadziei i wzruszu, którego dostarczyć mógł tylko reżyser absolutnie zakochany w książkach, które przyszło mu ekranizować. Na szczególna pochwałę zasługuje również muzyka, która jest wprost zachwycająca, a już zwłaszcza utwór "Haymitch Meets Snow" Jamesa Newtona Howarda.
Reasumując, kolejną wycieczkę do Panem uważam za jak najbardziej udaną, choć niepozbawioną wad. Jako film "Wschód słońca w dniu dożynek" wypada w mojej ocenie gorzej od "Ballady ptaków i węży", lecz znacznie lepiej od głównej serii, i zdecydowanie lepiej sprawdza się jako ekranizacja.
CZYTAJ TEŻ: "Igrzyska śmierci" wreszcie wracają do polskiego streamingu. Tu obejrzycie wszystkie części z serii