Jan Holoubek znów straumatyzuje Polaków. "Wśród nocnej ciszy" to najlepszy polski serial tego roku [RECENZJA]

Wigilia 1976 roku. Śnieg, mróz, ciemność. Na drodze pomiędzy Połańcem a wsią Zrębin wracający z pasterki okoliczni mieszkańcy dokonują makabrycznego odkrycia - pod kołami autobusu leżą zmasakrowane trzy ciała. Ciężarna młoda kobieta, jej mąż i nastoletni brat. Nikt nic nie widział, nikt nic nie wie. Pierwszy wniosek? Tragiczny wypadek. Coś się jednak nie zgadza. Grubo się nie zgadza.

Młody śledczy (w tej roli znany z "1670" Jędrzej Hycnar) zaczyna grzebać w sprawie, którą Polacy wkrótce okrzykną "zbrodnią połaniecką". Zadaje pytania, na które nikt nie chce udzielić odpowiedzi. Próbując przebić się przez zasłonę milczenia, która zdaje się szczelnie spowijać mieszkańców tej hermetycznej społeczności, chce wywalczyć sprawiedliwość dla pomordowanych i ich zrozpaczonych bliskich. Pytanie tylko - jak szukać sprawiedliwości tam, gdzie skończyło się człowieczeństwo?

Tu Boga nie ma. Człowieka też nie

Skalę zbrodni połanieckiej aż trudno objąć rozumem, a fakt, iż doszło do niej po powrocie z pasterki, nadaje jej dodatkowej upiorności. Śledząc sceny morderstwa, ukazane w stylu, którego nie powstydziłby się Tadeusz Borowski, przywołują na myśl (wprawdzie zamarznięte) piekło na ziemi, gdzie nie tylko nie ma żadnego Boga, ale człowieka też nie. Jak bowiem nazwać bliźnim kogoś, kto dopuszcza się takiego bestialstwa, a później, jak gdyby nigdy nic, wraca do domu i smacznie zasypia?

- Zawsze się zastanawiam jak to się dzieje, że człowiek jest w stanie wpaść na taki pomysł, żeby kogoś tak skrzywdzić. Gdybym nie szukał odpowiedzi na te pytania, to pewnie bym robił lżejsze filmy, ale to jest coś, co mnie bardzo interesuje i zastanawia, więc ja staram się nie przedstawiać w swoich produkcjach tych negatywnych postaci jako po prostu psychopatów, tylko szukam jakiegoś psychologicznego wytłumaczenia, dlaczego stało się tak jak się stało. Nie zawsze można znaleźć na to odpowiedź, ale warto jest grzebać

- mówi mi w wywiadzie Jan Holoubek, który, jak na wybitnego filmowca przystało, we "Wśród nocnej ciszy" stawia przed nami szereg pytań, nie podsuwając oczywistych odpowiedzi. Serial (trochę luźno) oparty na autentycznej historii przeraża nie tylko scenami zbrodni i, nie boję się użyć tego słowa, wybitnymi kreacjami aktorskimi, lecz przede wszystkim pytaniami o naturę człowieka. O drzemiące w nas zło i obezwładniającą bezsilność w starciu z nim. Na zajęciach z prawa karnego uczono mnie o funkcji sprawiedliwościowej kary, która zakłada zaspokojenie poczucia sprawiedliwości osób pokrzywdzonych, a także rodzin ofiar i ich grupy społecznej. W odcinku wieńczącym "Wśród nocnej ciszy" nasz "ostatni sprawiedliwy" milicjant słyszy z ust prokuratora: "Czy czujesz się usatysfakcjonowany?" i to jedno z pozoru proste pytanie sprawia, że wraz z rzeczonym bohaterem rozpadamy się na kawałki.

"Wśród nocnej ciszy" to wielki popis Łukasza Simlata i Justyny Wasilewskiej  

W serialu mamy do czynienia z bohaterem zbiorowym, jednak karty rozdają tu sołtys Lech Wojda oraz jego siostra Irena Karaś, grani kolejno przez Łukasza Simlata ("Rojst") i Justynę Wasilewską ("Heweliusz"), i to właśnie o tych kreacjach będziemy dyskutować przez najbliższe tygodnie. Oboje nazywają swych bohaterów postaciami niemożliwymi do obronienia, w końcu mówimy tu o kreaturach na wskroś okrutnych i odartych z choćby zalążka wyrzutów sumienia. Nie potrafią ich zrozumieć ani tym bardziej usprawiedliwić, lecz odgrywają swe role z porażającą wiarygodnością. Są odrażający, chwilami wręcz przerażający, i magnetyczni zarazem.

Po drugiej, tej jasnej, stronie mocy mamy Jędrzeja Hycnara, który ostatnio pieczołowicie (i z powodzeniem!) pracuje na to, by nie przypięto mu łatki ekranowego amanta; Magdalenę Biegańską w roli Zdzisławy Kalety - zrozpaczonej matki pomordowanych dzieci, na której barkach spoczywał prawdopodobnie najbardziej przytłaczający ciężar aktorskiej odpowiedzialności, w końcu przyszło jej grać autentyczną bohaterkę, która do końca życia pragnęła, by prawda o zbrodni połanieckiej wybrzmiała z odpowiednią mocą; Krzysztofa Wieszczka, który swym komediowym wyczuciem wyrasta na nieoczekiwaną gwiazdę "Wśród nocnej ciszy"; oraz, oczywiście, Tomasza Schuchardta. W końcu polski serial bez Tomasza Schuchardta jest jak wigilia bez karpia. Cała obsada spisuje się znakomicie i aż żal, że niektórzy, jak Tomasz Włosok, nie otrzymali nieco więcej ekranowej przestrzeni.

"Wśród nocnej ciszy" przeraża i zachwyca - recenzja

"Wśród nocnej ciszy" nie jest pierwszym dziełem podejmującym temat zbrodni połanieckiej. W 1988 roku ukazał się film "Zmowa" w reżyserii Janusza Petelskiego, również oparty na reportażu "Nie oświadczam się" pióra Wiesława Łuki. Gdy zajrzałam w sekcję komentarzy na filmwebowym forum poświęconym rzeczonemu filmowi, natknęłam się na szereg komentarzy zamieszczanych na przestrzeni lat, których autorzy apelowali, by wziął to na tapet Wojciech Smarzowski. I jakże cieszę się, że padło jednak na Jana Holoubka i Macieja Kowalewskiego. Z całym szacunkiem, którym darzę dorobek twórcy "Wołynia", uważam, że - zwłaszcza w ostatnich latach - cechuje go zbyt duża skłonność do przesady i nadmiernego epatowania okrucieństwem. W serialu twórcy snują tę ponurą, przerażającą opowieść z odpowiednią dozą wyczucia - "Wśród nocnej ciszy" to seans druzgocący emocjonalnie, lecz pozbawiony szantażu. Relacjonuje przebieg zbrodni oraz jej następstwa, nie napawając się nią. Słowem: Jan Holoubek, podobnie jak w "Heweliuszu", traumatyzuje swych widzów, lecz robi to z prawdziwą klasą.

Pierwszy odcinek "Wśród nocnej ciszy" debiutuje w HBO Max w piątek 13 listopada. Kolejne ukazywać się będą co tydzień.

CZYTAJ TEŻ: Jan Holoubek o "Wśród nocnej ciszy". Powód, dla którego wybrał zbrodnię połaniecką nieco zaskakuje [WYWIAD]