Teczka, w której UFO zostaje klatką filmową
Ta historia różni się od wielu klasycznych raportów UFO. Tu nie mamy tylko relacji świadka, który patrzył w niebo i później opisał coś z pamięci. Mamy film. Krótki, niewyraźny, technicznie kłopotliwy, ale realny materiał, który można było zatrzymać, powiększyć, mierzyć, porównywać i kłócić się o niego miesiącami. Teczka Project Blue Book dotycząca Tremonton Film pokazuje właśnie taki moment: UFO przestaje być samą opowieścią, a staje się materiałem analitycznym. Nie znaczy to, że daje odpowiedź. Przeciwnie - im dokładniej patrzono, tym bardziej widać było ograniczenia samego dowodu.
Kim był Delbert C. Newhouse
Delbert C. Newhouse nie był przypadkowym turystą z aparatem. W dokumentach występuje jako Chief Photographer marynarki wojennej USA, związany z Aviation Supply Depot w Naval Supply Center w Oakland w Kalifornii. Miał doświadczenie fotograficzne, a w jednej z relacji podkreślano, że ukończył szkołę fotografii marynarki i miał za sobą ponad tysiąc godzin w powietrzu jako fotograf podczas misji zdjęć lotniczych. To ważne, bo od początku sprawa miała większą wagę niż zwykłe „ktoś coś widział”. Film wykonał człowiek, który rozumiał kamerę, światło i obraz.
Poranek na drodze przez Utah
Według oświadczenia Newhouse’a rodzina jechała z Waszyngtonu do Portland w Oregonie. Około 11:10 rano, w środę 2 lipca 1952 roku, byli mniej więcej siedem mil na północ od Tremonton w stanie Utah, przy U.S. Highway 30S. Pogoda była niemal idealna: czyste słońce, bezchmurne niebo. To właśnie wtedy żona Newhouse’a zauważyła grupę obiektów, których nie potrafiła zidentyfikować. Poprosiła męża, żeby zatrzymał samochód. Na niebie miało być około dziesięciu lub dwunastu obiektów, poruszających się w luźnej formacji i kierujących się na zachód.
Kamera z bagażnika
Newhouse pobiegł do bagażnika, wyjął kamerę Bell & Howell Automaster, załadował ją w pośpiechu i zaczął filmować. Używał trzycalowego teleobiektywu, 16 klatek na sekundę, filmu Kodachrome Daylight. Pierwsze ujęcia wykonał przy przysłonie f/8, potem zmienił na f/16, sądząc, że przyciemni niebo i uzyska lepszy kontrast. Według jego późniejszej oceny efekt był odwrotny - uzyskał raczej ogólne niedoświetlenie. To bardzo ludzki i bardzo techniczny szczegół. Nawet doświadczony fotograf, działając pod presją i patrząc na coś niezwykłego, podejmował decyzje w locie.
Dziesięć albo dwanaście jasnych punktów
Newhouse pisał, że obiekty „nie przypominały niczego”, co widział wcześniej. Miały poruszać się w przybliżonej formacji, jakby krążyć lub „mielić się” na niebie. Nie miał żadnego punktu odniesienia - żadnych chmur, drzew, gór, samolotu w tle. Dlatego nie mógł oszacować prędkości, rozmiaru, wysokości ani odległości. To jeden z kluczowych problemów całej sprawy. Film coś pokazuje, ale bez skali nie mówi, czy patrzymy na coś małego i bliskiego, czy dużego i odległego. Dla analityka to różnica między ptakiem, balonem, samolotem a prawdziwą zagadką.
Jeden obiekt odłącza się od grupy
Najbardziej filmowy moment nastąpił pod koniec obserwacji. Według Newhouse’a jeden z obiektów odwrócił kurs i oddalił się od głównej grupy. Fotograf trzymał kamerę nieruchomo i pozwolił, by obiekt przeszedł przez pole widzenia. Potem odnalazł go ponownie i powtórzył takie ujęcie kilka razy. Właśnie te fragmenty stały się szczególnie ważne dla analityków, bo dawały szansę na pomiar ruchu klatka po klatce. Gdy wszystkie obiekty zniknęły, Newhouse później zużył resztę filmu na krajobraz w Idaho. W teczce widać więc dwie rzeczy naraz: zdarzenie i próbę zabezpieczenia materiału.
Project Blue Book dostaje film
Film trafił do wojskowego obiegu. Project Blue Book - projekt Sił Powietrznych USA zajmujący się raportami o UFO - był wtedy jednym z głównych miejsc, gdzie trafiały takie sprawy. W dokumentach pojawiają się ATIC, czyli Air Technical Intelligence Center, techniczny ośrodek wywiadu lotniczego w Wright-Patterson, oraz Navy Photographic Interpretation Center, czyli ośrodek Marynarki zajmujący się interpretacją materiałów fotograficznych. To nie była analiza przy biurku jednego oficera. Film zaczął krążyć między instytucjami, które umiały mierzyć obraz i zadawać mu techniczne pytania.
Oryginał, którego nie chciano zgubić
W październiku 1952 roku ATIC przesłało film do wglądu majorowi Fournetowi. W dokumencie zaznaczono, że jest to oryginalna rolka filmu i że nie wykonano duplikatu. Dołączono też kopię analizy przygotowanej przez Photo Reconnaissance Laboratory w Wright Field. Jednocześnie pojawiła się sugestia bardzo zdroworozsądkowa: film powinien obejrzeć ornitolog, może ze Smithsonian Institution, aby ocenić, czy obiekty nie są po prostu ptakami w locie. To pokazuje, że wojsko nie chciało od razu wielkiej tajemnicy. Chciało najpierw wykluczyć najbardziej zwyczajne rozwiązanie.
Ptaki, balony i problem skali
Hipoteza ptaków wraca w aktach wielokrotnie. Podobnie jak hipoteza balonów. W jednym z dokumentów analizujących sprawę wskazano, że obiekty mogły przypominać tak zwane pillow balloons, czyli balony o kształcie przypominającym poduszkę. W USA i za granicą używano ich m.in. w ramach akcji Crusade for Freedom. Próbowano nawet ustalić, czy jakieś pozostałe balony tego typu mogły zostać wypuszczone w rejonie Tremonton, ale poszukiwania nie przyniosły wyniku. Druga silna możliwość: mewy szybujące w prądach termicznych. To brzmiało rozsądnie, szczególnie przy jasnym słońcu i niebie bez chmur.
Navy patrzy inaczej
Analiza Marynarki poszła jednak w bardziej kłopotliwym kierunku. W raporcie Navy Photographic Interpretation Center zapisano, że większość zespołu uznaje obrazy raczej za źródła światła niż zwykłe odbicia. Tłumaczyłoby to brak migotania i zmiany jasności, ale nie tłumaczyło wyliczonych prędkości i przyspieszeń. Autorzy pisali, że niezależnie od tego, czy są to źródła światła, czy powierzchnie odbijające, obiekty wydają się czymś, czego nie potrafią zidentyfikować jako naturalnego zjawiska albo powszechnie znanego obiektu wykonanego przez człowieka. Ptaki, samoloty i balony w tej analizie odrzucano ze względu na obliczenia prędkości oraz przyspieszenia.
Wyliczenia, które zrobiły zamieszanie
W dokumentach pojawiają się bardzo wysokie wartości: setki, a nawet tysiące mil na godzinę, ogromne przyspieszenia i spowolnienia. Brzmi to sensacyjnie, ale trzeba być ostrożnym. Takie obliczenia zależały od założeń, a największym problemem była odległość. Jeśli arbitralnie przyjmuje się, że obiekt jest pięć mil od obserwatora, można uzyskać imponujące prędkości. Ale jeśli obiekt był znacznie bliżej, wynik staje się zupełnie inny. Brak punktu odniesienia na filmie był więc nie drobiazgiem, lecz sercem sporu.
Astronomowie podważają metodę
W teczce widać też wewnętrzną nerwowość wokół raportu Navy. W jednym z dokumentów zapisano, że dwóch astronomów, którzy wysłuchali briefingu Marynarki, uznało metodę pomiaru jasności każdego punktu za błędną, a w konsekwencji cała analiza miała być problematyczna. To bardzo ważny moment, bo pokazuje, że sprawa Tremonton nie była prostym starciem „wierzących” ze „sceptykami”. To był spór metodologiczny: jak mierzyć jasność, jak liczyć prędkość, jak uwzględnić odległość, czy małe plamki na filmie mogą wystarczyć do tak daleko idących wniosków.
Czy wypuścić film publicznie?
W aktach pojawia się też dylemat komunikacyjny. Co powiedzieć opinii publicznej, jeśli film zostanie pokazany? Jeden z dokumentów sugerował, że można stwierdzić, iż Air Force nie potrafi pozytywnie zidentyfikować obiektów, ale jest dość pewne, że były to balony albo mewy, i że nie będzie dalszych prac. Jednocześnie w notatkach pojawia się obawa przed „flap”, czyli nową falą zainteresowania i paniki informacyjnej. To świetny detal: film z Tremonton był nie tylko problemem technicznym. Był też problemem public relations.
Co naprawdę wiemy z teczki
Wiemy, że Newhouse wykonał film 2 lipca 1952 roku koło Tremonton. Wiemy, że był doświadczonym fotografem. Wiemy, że nagrał jasne obiekty bez punktów odniesienia w tle. Wiemy, że film analizowały wojskowe i marynarskie ośrodki techniczne. Wiemy, że rozważano ptaki, balony, powierzchnie odbijające i źródła światła. Wiemy też, że brak skali uniemożliwiał pewne wyliczenie wielkości, odległości i prędkości. Najuczciwsze zdanie brzmi: film był wystarczająco ciekawy, by go badać, ale zbyt ubogi w dane, by rozstrzygnąć sprawę jednoznacznie.
Finał: najważniejsza lekcja z filmu z Utah
Film z Tremonton nie jest dowodem na obcych. Nie jest też wygodnym dowodem na to, że „wszystko to ptaki”. Jest zapisem pracy państwa z niepewnością. Newhouse widzi coś, czego nie rozumie. Kamera rejestruje jasne punkty. Blue Book przekazuje materiał do analizy. ATIC pyta o ptaki. Navy liczy jasność i ruch. Astronomowie kwestionują metodę. Ktoś obawia się kolejnej medialnej gorączki. I właśnie dlatego ta teczka jest tak dobra. Pokazuje, że w historii UFO najciekawsze bywają nie odpowiedzi, ale sposób, w jaki instytucje próbowały odpowiedzieć na pytanie, którego sam film nie potrafił rozwiązać.
Artykuł powstał na podstawie odtajnionej teczki „DOW-UAP-D102 Project Blue Book File on Tremonton Film, Utah 1952”, zawierającej dokumenty dotyczące filmu wykonanego 2 lipca 1952 roku przez Delberta C. Newhouse’a w pobliżu Tremonton w stanie Utah. W tekście wykorzystano m.in. oświadczenie Newhouse’a, formularze ATIC dotyczące przekazania oryginalnego filmu, pytania analityczne do laboratoriów, materiały Photo Reconnaissance Laboratory w Wright Field, raport Navy Photographic Interpretation Center, wewnętrzne uwagi o możliwych wyjaśnieniach w postaci ptaków lub balonów oraz dokumenty dotyczące publicznego ujęcia sprawy. Cytaty i sens fragmentów dokumentów zostały przełożone i zredagowane w języku polskim. Tekst został opracowany przy pomocy narzędzi AI PinPoint i Notebook LM.
