Panel niezależnych ekspertów Unii Europejskiej wskazał 7-tysięczną Victorię, znaną również jako Rabat, jako maltańskiego gospodarza Europejskiej Stolicy Kultury w 2031 roku. Wybór ma szczególne znaczenie nie tylko dla samego miasta, lecz także dla całej wyspy Gozo. Dzięki projektowi ma ona znaleźć się w centrum europejskiej współpracy kulturalnej.
Kandydatura Victorii powstała pod hasłem “An Island of Islands” (Wyspa Wysp). Koncepcja odwołuje się do wyspiarskiego charakteru Gozo, ale jednocześnie wykracza daleko poza geografię. Ma być odpowiedzią na współczesne wyzwania Europy, takie jak osłabienie więzi społecznych, poczucie izolacji czy fragmentaryzacja wspólnot. Twórcy programu chcą przekształcić wyspiarskie położenie Gozo w atut - przestrzeń spotkania, wymiany doświadczeń i dialogu międzykulturowego.
Program Victoria 2031 ma pokazywać różne aspekty wyspiarskiego życia. Z jednej strony podkreśla silne poczucie wspólnoty, wyjątkowe dziedzictwo oraz bliską relację mieszkańców z lokalnym krajobrazem, z drugiej - ukazuje wyzwania wynikające z życia na ograniczonym terytorium. Szczególne miejsce zajmuje w nim przyszłość młodego pokolenia oraz pytanie, jak stworzyć młodym ludziom warunki do pozostania na wyspach i budowania tam swojej przyszłości.
Działania z zakresu kultury i sztuki będą skupiać się wokół trzech podstawowych wartości: świadomego, wolniejszego sposobu życia, troski o lokalną wspólnotę oraz odwagi w poszukiwaniu nowych form współpracy i rozwoju. Sama idea “archipelagu” została przy tym rozwinięta na trzech poziomach. Pierwszy ma wymiar geograficzny - przedstawia Gozo jako część większej europejskiej sieci wysp. Drugi odnosi się do 14 miejscowości na wyspie Gozo, traktowanych jako odrębne, lecz wzajemnie zależne społeczności. Trzeci obejmuje wymiar społeczno-kulturowy, czyli różne pokolenia, grupy społeczne, mieszkańców i migrantów współtworzących współczesną tożsamość wyspy.
Victoria ma stać się również swoistym “laboratorium wyspiarskich praktyk”, w którym poprzez kulturę testowane będą rozwiązania dotyczące uczestnictwa społecznego, zarządzania kulturą, integracji różnych społeczności, ekologii oraz przyszłości europejskich wysp. Ambicją organizatorów jest stworzenie modelu, z którego doświadczeń w przyszłości mogłyby korzystać także inne wyspiarskie oraz regiony znajdujące się na peryferiach Europy.
Program nie ograniczy się przy tym wyłącznie do 2031 roku. Jego realizację zaplanowano na lata 2027-2032. Rok 2031 będzie kulminacją kilkuletnich przygotowań obejmujących badania, rezydencje artystyczne, współpracę z mieszkańcami, eksperymenty kulturalne oraz partnerstwa europejskie. Z kolei rok 2032 ma służyć utrwaleniu efektów projektu i jego długofalowego dziedzictwa.
Istotnym elementem kandydatury jest także współpraca międzynarodowa. Victoria rozwija i planuje partnerstwa z obecnymi i przyszłymi Europejskimi Stolicami Kultury, w tym z Lublinem, który będzie nosił ten tytuł w 2029 roku. Dzięki temu Gozo ma zostać jeszcze silniej włączone w europejską sieć wymiany artystycznej, kulturalnej i społecznej.
Wybór Victorii można również postrzegać jako przykład rosnącego znaczenia mniejszych ośrodków, które wykorzystują kulturę nie tylko do promocji, lecz także jako narzędzie długofalowego rozwoju lokalnego. W przypadku Gozo projekt ma służyć zarówno ochronie dziedzictwa i lokalnej tożsamości, jak i poszukiwaniu nowych odpowiedzi na wyzwania związane z demografią, środowiskiem, mobilnością czy przyszłością turystyki.
Konkurs Europejskiej Stolicy Kultury został zapoczątkowany w 1985 roku z inicjatywy greckiej minister kultury Meliny Mercouri. Od ponad czterech dekad wspiera europejskie miasta w rozwoju sektora kreatywnego, wzmacnianiu lokalnej tożsamości i budowaniu międzynarodowych partnerstw. Głównym celem inicjatywy jest pokazanie, że kultura może stać się nośnikiem transformacji oraz długofalowego rozwoju miast i ich społeczności.
