Kreml represjonuje opozycjonistów za granicą. Raport ONZ ujawnia metody rosyjskich służb

2026-11-16 14:13

Rosyjskie władze zwalczają swoich krytyków za pomocą metod znanych z epoki Związku Sowieckiego, wykorzystując inwigilację, groźby, zastraszanie oraz przemoc fizyczną. Tak jak w czasach ZSRR, działania te sięgają daleko poza terytorium samej Federacji Rosyjskiej. Zjawisko to szczegółowo opisuje obszerny raport „Nigdzie nie jest bezpiecznie: eksport rządów strachu poza granice – transnarodowe represje ze strony Federacji Rosyjskiej”, który przygotowała bułgarska dziennikarka i specjalna sprawozdawczyni ONZ ds. praw człowieka w Rosji, Mariana Katzarova.

Dłonie innej osoby zasłaniają oczy i usta mężczyzny na tle flagi Rosji. O represjach Kremla przeczytasz na Eska.
Autor: Wygenerowane przez AI

• Rosyjski aparat państwowy śledzi, zastrasza, a w skrajnych przypadkach nawet fizycznie likwiduje przeciwników politycznych przebywających na obczyźnie.

• Władze na Kremlu uznają politycznych emigrantów za bezpośrednią kontynuację wewnętrznej opozycji, którą należy bezwzględnie zwalczać.

• Do nękania swoich krytyków Moskwa używa także wniosków ekstradycyjnych, blokad finansowych i administracyjnych oraz specjalnych list terrorystów i ekstremistów.

Raport ONZ o Rosji. Służby Kremla ścigają opozycjonistów za granicą

Dawne pojęcie wrogów ludu zostało obecnie zastąpione terminem wrogów Rosji, czyli samego Kremla. Dokument przygotowany przez Marianę Katzarovą bazuje na 400 udokumentowanych przypadkach tego typu prześladowań. Użyte w nim określenie „transnarodowe represje” oznacza systematyczne i finansowane przez państwo operacje prowadzone poza terytorium Federacji Rosyjskiej. Ich głównym zadaniem jest ukaranie, zastraszenie oraz zmuszenie do milczenia krytyków reżimu żyjących na emigracji.

„Od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę w 2022 r. obserwujemy dramatyczne nasilenie represji w Rosji wobec krytyków wojny i obrońców praw człowieka. Sytuacja w Rosji gwałtownie się pogorszyła w wyniku strategii rosyjskich władz polegającej na represjonowaniu społeczeństwa obywatelskiego oraz każdego Rosjanina, który mógłby wyznawać poglądy antywojenne” – mówi agencji Newseria Mariana Katzarova.

W latach 2014–2021 odnotowano 29 przypadków represji poza granicami kraju, natomiast w okresie 2022–2024 liczba ta wzrosła już do 89 udokumentowanych działań. Z kolei statystyki dotyczące zaocznych wyroków sądowych dla przeciwników władzy skoczyły z zaledwie 4 w 2022 roku do aż 157 w roku 2025. Wszystkie te kroki stanowią bezpośrednie przedłużenie zinstytucjonalizowanego systemu wewnętrznego terroru, wymierzonego w osoby uznane przez Kreml za wrogów państwa.

Władze w Moskwie traktują jako wyjątkowo niebezpiecznych tych obywateli, którzy po wyjeździe z kraju aktywnie walczą o przestrzeganie praw człowieka w Rosji. Środowisko rosyjskiej emigracji politycznej składa się obecnie z prawników, dziennikarzy, działaczy antywojennych, obrońców praw człowieka, reprezentantów mniejszości narodowych zamieszkujących Federację oraz mężczyzn unikających poboru do wojska.

Za ściganie opozycji w kraju i na świecie odpowiadają następujące instytucje:

• minimum dziewięć departamentów Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB),

• wywiad wojskowy GU, znany wcześniej jako GRU,

• Służba Wywiadu Zagranicznego,

• Komitet Śledczy,

• Prokuratura Generalna,

• ministerstwo spraw zagranicznych,

• ministerstwo spraw wewnętrznych,

• ministerstwo sprawiedliwości,

• Roskomnadzor, czyli Federalna Służba ds. Nadzoru w Sferze Łączności, Technologii Informacyjnych i Komunikacji Masowej, pełniąca w praktyce funkcję głównego cenzora internetu oraz rynku medialnego.

Autorka opracowania zwraca również uwagę na doniesienia o istnieniu tajnej jednostki podlegającej pod Sztab Generalny, określanej mianem „Centrum 795”, której zadaniem jest realizacja operacji specjalnych obejmujących porwania i morderstwa poza granicami kraju.

Jak zauważa Katzarova, mechanizmy używane dotychczas wewnątrz państwa zostały oficjalnie przekierowane na zagranicę. Sformalizowano to 4 sierpnia 2026 roku poprzez przyjęcie ustawy federalnej nr 284-FZ, („O tymczasowych środkach ograniczających wobec osób przebywających poza terytorium Federacji Rosyjskiej i uchylających się od wykonania kary”).

W praktyce opiera się to na przepisach o cenzurze wojennej oraz nadawaniu statusu „agenta zagranicznego” lub „organizacji niepożądanej”. Do połowy 2026 roku w rejestrze agentów znalazło się przeszło 1,1 tys. podmiotów i osób fizycznych, natomiast wykaz organizacji niepożądanych objął ponad 380 instytucji, w tym te założone przez emigrantów.

Zabójstwa i prześladowania rosyjskich opozycjonistów. Jak działa Kreml?

Choć są to sytuacje rzadkie, niektórzy przeciwnicy kremlowskiego reżimu płacą za swoją działalność najwyższą cenę, tracąc życie. Dokument ONZ przypomina najgłośniejsze z tych spraw:

• zamordowanie Aleksandra Litwinienki w 2006 roku,

• zamach z użyciem trucizny na Siergieja i Julię Skripalów w 2018 roku,

• śmiertelne postrzelenie Zelimchana Changoszwilego w Berlinie w 2019 roku, którego dokonał funkcjonariusz FSB Wadim Krasikow,

• likwidację Maksima Kuzminowa na terenie Hiszpanii w 2024 roku, a także podejrzenia dotyczące prób otrucia niezależnych dziennikarek oraz aktywistek broniących praw człowieka.

W publikacji odnotowano również napaść z użyciem młotka na czeczeńskiego blogera przebywającego w Szwecji oraz zakończony niepowodzeniem spisek na życie Władimira Osieczkina na terytorium Francji.

Wobec emigrantów szukających schronienia w krajach Wspólnoty Niepodległych Państw rosyjskie władze regularnie wykorzystują procedurę ekstradycji. Takie przypadki odnotowuje się najczęściej na terenie Armenii, Kazachstanu, Kirgistanu oraz Uzbekistanu.

Rosyjska diaspora poddawana jest wszechstronnej inwigilacji przy użyciu wszelkich dostępnych metod. Zgodnie z ustaleniami raportu, w proceder ten bezpośrednio angażują się rosyjskie placówki dyplomatyczne. Z kolei wspomniana wcześniej ustawa pozwala na objęcie szczególnym nadzorem tych obywateli, którzy pozostali w kraju i wykazują postawę niepokorną wobec rządzących.

Przepisy ustawy 284-FZ wprowadzają aż 14 rodzajów postanowień sądowych, które w świecie demokratycznym traktowane są wprost jako narzędzia represji. Obejmują one między innymi blokowanie kont bankowych i majątku, zakaz korzystania z usług notarialnych i bankowości elektronicznej, a także odmowę wydania paszportu oraz zablokowanie dostępu do pomocy konsularnej.

Osoby objęte tymi sankcjami nadal muszą wypełniać obowiązki wobec państwa, ale jednocześnie tracą większość przysługujących im praw obywatelskich. W raporcie stan ten określono mianem „śmierci cywilnej”, która w praktyce prowadzi do statusu bezpaństwowca.

Do zwalczania przeciwników politycznych w kraju i za granicą Kreml coraz chętniej używa listy „terrorystów i ekstremistów”, którą zarządza Federalna Służba Monitoringu Finansowego (Rosfinmonitoring). W bieżącym roku spis ten obejmował już 21 541 nazwisk, przy czym wobec minimum 5 tys. osób zarzuty mają charakter wyłącznie polityczny.

„W zeszłym roku władze umieściły 172 organizacje mniejszości narodowych i rdzennej ludności na liście terrorystów i ekstremistów. Rosyjski Sąd Najwyższy uznał nieistniejący rosyjski ruch separatystyczny za organizację ekstremistyczną. Międzynarodowy ruch LGBT również został uznany za organizację ekstremistyczną. Każdy, kto ma z nim kontakt lub jest członkiem jakiejkolwiek organizacji aktywistycznej, może zostać postawiony przed sądem pod zarzutem przynależności do organizacji ekstremistycznej” – zaznacza specjalna sprawozdawczyni ONZ ds. praw człowieka w Rosji.

Konwencja ONZ przeciwko represjom. Mariana Katzarova apeluje o zmiany

Wobec braku międzynarodowych przepisów, które zabraniałyby państwom nękania własnych obywateli poza swoimi granicami, Mariana Katzarova zwróciła się do ONZ o opracowanie specjalnej konwencji. Nowe prawo miałoby precyzyjnie definiować zjawisko takich prześladowań, narzucać zasady ochrony uchodźców przez państwa przyjmujące oraz regulować międzynarodową współpracę w celu blokowania tych praktyk i ścigania sprawców. Należy uznać ten pomysł za wyjątkowo słuszny krok.

Główną przeszkodą pozostaje jednak czas, ponieważ wypracowanie międzynarodowej umowy w strukturach ONZ jest procesem niezwykle długotrwałym. Od momentu zgłoszenia koncepcji do przegłosowania dokumentu przez Zgromadzenie Ogólne i jego późniejszej ratyfikacji może upłynąć od 5 do nawet 25 lat. Warto przypomnieć, że prace nad konwencją zakazującą stosowania tortur trwały aż 12 lat, od 1975 do 1987 roku.

Trudno przewidzieć kształt rosyjskiego państwa za ćwierć wieku, choć w perspektywie najbliższych pięciu lat zapewne nie ulegnie ono zmianie. Nawet gdyby dokument udało się przyjąć w ekspresowym, pięcioletnim trybie, władze Federacji Rosyjskiej z pewnością go nie ratyfikują. Nowe przepisy zmusiłyby jednak państwa demokratyczne do zapewnienia znacznie lepszej ochrony osobom, które uciekły przed prześladowaniami ze względów politycznych i są narażone na zemstę ze strony własnego kraju.

TRUMP AGENTEM PUTINA? NIEMCZYK W ODPOWIEDZI MÓWI O PSYCHIATRZE!

ROLKI