Pomoc dla Ukrainy dzieli Niemców bardziej niż imigracja. Nowy sondaż odsłania skrajne postawy

• Najnowszy „Barometr Polaryzacji” z drezdeńskiego ośrodka MIDEM dowodzi, że kwestia wsparcia dla Ukrainy dzieli dziś Niemców mocniej niż temat imigracji.
• Przeszło 40 procent obywateli, głównie ze wschodnich landów, uznaje pomoc dla Kijowa za zbyt dużą, co stanowi rekordowy wynik od lutego 2022 roku.
• W przeliczeniu na jednego obywatela Niemcy wydały na wsparcie Ukrainy około 370 euro (nie licząc socjalu dla uchodźców), co daje im miejsce w europejskiej średniej, choć w relacji do PKB wypadają słabiej niż inne państwa.
• Analitycy stanowczo dementują plotki o finansowaniu Ukrainy kosztem szkół czy zasiłków i tłumaczą, że pieniądze te płyną z budżetu obronnego oraz ze specjalnych funduszy.

Choć dyskusje w Niemczech przez wiele lat kręciły się głównie wokół migracji, świeże badania przynoszą całkowity zwrot. Zespół naukowców pod wodzą prof. Hansa Vorländera z Forum Mercator ds. Migracji i Demokracji (MIDEM) na Politechnice Drezdeńskiej ustalił, że obecnie to właśnie podejście do wspierania Ukrainy budzi największe emocje i najostrzejsze spory w debacie publicznej.

Sondaż pokazuje, że mniej więcej 54 procent ankietowanych chce dalszego wspierania Kijowa przy jednoczesnym zachowaniu dystansu do Moskwy, natomiast niespełna 29 procent wolałoby ocieplenia relacji z Rosją kosztem pomocy dla Ukrainy.

Różnice zdań stają się coraz głębsze. W zestawieniu z ubiegłorocznym badaniem z 2025 roku, grupa respondentów wybierających na dziesięciostopniowej skali najbardziej skrajnie prorosyjskie stanowisko powiększyła się z 13,7 do 17,3 procent. Z kolei około 17 procent badanych wstrzymało się od głosu lub przyznało, że brakuje im wiedzy do oceny sytuacji.

Sondaż nie daje bezpośredniej odpowiedzi na pytanie, czy przeciwnicy wspierania Kijowa są jednocześnie sceptyczni wobec zwiększania budżetu na niemiecką armię. Rozkład głosów w obu tych kwestiach wygląda jednak bardzo podobnie. Wiosną tego roku za podniesieniem wydatków na zbrojenia opowiedziało się 52 procent mieszkańców Niemiec, podczas gdy przeciwnego zdania było 23,4 procent pytanych.

Zgodnie z ostatnim wezwaniem kanclerza Friedricha Merza, zamierza on skłonić wszystkie 27 krajów Unii Europejskiej do regularnego wspierania Kijowa. Polityk żąda wpisania długofalowej pomocy dla tego państwa do nowego wieloletniego budżetu wspólnoty.

Koszty pomocy dla Ukrainy. Ile naprawdę płacą Niemcy?

Politycy partii AfD oraz BSW regularnie podnoszą w trakcie kampanii wyborczych argument, że przez gigantyczne sumy przelane na rzecz Ukrainy w niemieckiej kasie brakuje dziś funduszy na edukację, emerytury i drogi. Sahra Wagenknecht grzmiała o „miliardach zatopionych w czarnej dziurze Ukrainy” w sytuacji, gdy uczniowie w niemieckich placówkach mają problemy z nauką pisania, czytania oraz liczenia. Z badań opinii publicznej wynika, że we wschodnich landach już połowa mieszkańców uznaje pomoc dla zaatakowanego kraju za przesadzoną. W skali całych Niemiec pogląd o zbyt dużym wsparciu podziela ponad 40 procent społeczeństwa, co jest najwyższym wynikiem od lutego 2022 roku. Chociaż chęć niesienia pomocy nadal się utrzymuje, to jednak zauważalnie traci na sile.

Dziennikarze „Berliner Zeitung” przeliczyli niemieckie wsparcie dla Kijowa na jednego obywatela i zestawili te wyliczenia z wynikami innych państw. Władze w Berlinie deklarują przekazanie od 2022 roku blisko 100 miliardów euro, czyli około 1200 euro na głowę, ale kwota ta obejmuje również zasiłki dla ukraińskich uchodźców w Niemczech oraz deklaracje finansowe rozpisane aż do 2030 roku. Z kolei Kiloński Instytut Gospodarki Światowej w zestawieniu Ukraine Support Tracker bierze pod uwagę tylko wsparcie faktycznie zrealizowane bądź sztywno zagwarantowane. Z ich wyliczeń wynika, że od stycznia 2022 roku do końca sierpnia 2026 roku Berlin wydał 30,8 miliarda euro, co obciąża przeciętnego obywatela kwotą 370 euro, dając średnio 80 euro w skali roku. Z deklarowanych przez rząd 1200 euro na mieszkańca, blisko 330 euro pochłania sam zasiłek Bürgergeld wypłacany Ukraińcom przebywającym na terenie Niemiec.

Taki wynik daje Niemcom miejsce w połowie międzynarodowego zestawienia. Liderem jest Norwegia z wynikiem około 2050 euro na obywatela, za nią plasuje się Dania z kwotą blisko 1960 euro oraz Szwecja przekraczająca 1060 euro. Kolejne pozycje zajmują Estonia, Finlandia i Holandia wydające od 610 do 720 euro, a za nimi są Litwa z Łotwą. Niemiecki wkład na poziomie 370 euro na osobę dorównuje Kanadzie i nieznacznie wyprzedza Stany Zjednoczone oraz Wielką Brytanię, gdzie wypada około 330 euro na mieszkańca. Chociaż Amerykanie przekazali najwięcej pieniędzy w liczbach bezwzględnych, to kwota ta rozkłada się na dużo większą populację.

Rozbieżności te nie mają źródła wyłącznie w bogactwie poszczególnych narodów. Biorąc pod uwagę produkt krajowy brutto, Duńczycy oddali około 3,5 procent swojego PKB, Norwegowie 2,8 procent, natomiast Niemcy z kwotą niespełna 30 miliardów euro zaledwie 0,86 procent. Polska mimo mniejszych wpłat w przeliczeniu na obywatela wypada lepiej od zachodniego sąsiada na tle wielkości własnej gospodarki, przekraczając próg jednego procenta PKB. Tylko w 2025 roku Berlin wyłożył rekordowe 9,4 miliarda euro, czyli około 110 euro na obywatela, a od stycznia do sierpnia 2026 roku dopisał do tego dotychczas około 65 euro na osobę. Pozostałe wielkie gospodarki Unii Europejskiej płacą znacznie mniej na głowę mieszkańca, bo Francja około 120 euro, Włochy blisko 70 euro, a Hiszpania zaledwie 55 euro, podczas gdy wynik Polski to około 160 euro. Po doliczeniu niemieckiej składki do funduszy pomocowych płynących bezpośrednio z instytucji unijnych kwota ta wzrasta do 640 euro na obywatela, jednak nie są to pieniądze przesyłane Kijowowi wprost z Berlina.

Specjaliści kategorycznie obalają tezę, jakoby wspieranie Kijowa uszczuplało fundusze na oświatę czy opiekę socjalną. W rozmowie z portalem ZDFheute Gwendolyn Sasse z Centrum Studiów Wschodnioeuropejskich i Międzynarodowych tłumaczy, że pieniądze dla Ukrainy pochodzą z puli wojskowej lub podlegają specjalnym wyłączeniom i nie kolidują z wydatkami wewnętrznymi, ponieważ budżet federalny ściśle rozgranicza te środki. Wstrzymanie pomocy przez Berlin nie pozwoliłoby zatem na proste przesunięcie zaoszczędzonych sum na szkoły czy zasiłki, gdyż nakłady na obronność nie podlegają konstytucyjnemu hamulcowi zadłużenia. Publicysta Robin Alexander zaznacza z kolei, że wsparcie dla Kijowa jest finansowane z nowego długu, a nie z cięć socjalnych, przez co emeryci i świadczeniobiorcy nie tracą na tym ani grosza.

Polaryzacja w Niemczech. Wyborcy AfD i Zielonych najbardziej niechętni oponentom

Drezdeńscy naukowcy wzięli pod lupę nie tylko różnice czysto ideologiczne, ale zbadali również zjawisko polaryzacji afektywnej. Termin ten opisuje poziom emocjonalnej wrogości oraz odrzucenia względem ludzi mających inne zapatrywania polityczne. Z zebranych danych wynika, że największą niechęć wobec swoich politycznych przeciwników żywią sympatycy Alternatywy dla Niemiec (AfD) oraz partii Zielonych. Twórcy raportu zaznaczają: „Obie grupy wykazują znacznie silniejszy potencjał polaryzacji afektywnej niż osoby bliskie partiom takim jak CDU/CSU, SPD czy Partia Lewicy”.

Spojrzenie na strukturę demograficzną badanych ujawnia kolejne ciekawe powiązania. Okazuje się, że silniejszym emocjom w sporach politycznych ulegają mężczyźni niż kobiety. Ponadto ponadprzeciętną wrogość wobec ludzi o odmiennych poglądach przejawiają seniorzy powyżej 70. roku życia oraz obywatele legitymujący się niższym wykształceniem.

Stosunek Niemców do imigracji. Spada poparcie dla pracowników z zagranicy

Wysunięcie się kwestii ukraińskiej na pierwsze miejsce nie sprawia, że problem migracji stracił na znaczeniu. Temat ten nadal pozostaje jednym z głównych źródeł napięć społecznych. Sondaż dowodzi, że blisko dwie trzecie niemieckiego społeczeństwa żąda dalszego przykręcania śruby w przepisach imigracyjnych dla obcokrajowców. Choć większość obywateli nadal przychylnie patrzy na sprowadzanie wykwalifikowanych kadr z zagranicy, to entuzjazm w tym obszarze wyraźnie osłabł na przestrzeni ostatnich lat.

Z przytoczonych statystyk wynika, że wiosną tego roku za uproszczeniem procedur dla zagranicznych specjalistów opowiadało się 56 procent ankietowanych, przy sprzeciwie sięgającym 27 procent. Jeszcze dwanaście miesięcy wcześniej ułatwienia dla wykwalifikowanych imigrantów popierało 61 procent badanych, a przeciwnego zdania było wówczas 23 procent rozmówców.

Podziały w niemieckich partiach. Wyborcy AfD kłócą się o klimat

Autorzy sondażu przeanalizowali także jedność poglądów wewnątrz grup wyborców popierających konkretne ugrupowania. Największą niespodziankę przyniosły dane dotyczące sympatyków AfD. Okazało się, że elektorat Alternatywy dla Niemiec jest najbardziej skłóconą wewnętrznie grupą w temacie ochrony klimatu, wyprzedzając pod tym względem wyborców BSW, FDP oraz CDU. Z drugiej strony ci sami sympatycy AfD prezentują najbardziej spójne i jednomyślne stanowisko ze wszystkich badanych grup, gdy w grę wchodzą kwestie migracyjne.

Przytoczone wyliczenia to efekt reprezentatywnego sondażu „Barometr Polaryzacji 2026”, zrealizowanego w marcu bieżącego roku przez pracownię YouGov na zamówienie ośrodka MIDEM. Ankieterzy przepytali 2785 dorosłych osób, badając nie tylko ich podejście do wojny za wschodnią granicą, ale też opinie o polityce klimatycznej, integracji oraz podziale dóbr. Co ciekawe, eksperci nie odnotowali ogólnego skoku polaryzacji w Niemczech względem 2025 roku, wskazując jedynie na zmianę głównego przedmiotu sporu.