Wyrok TK może zmienić wysokość emerytur
Sprawa dotyczy osób, które najpierw przeszły na wcześniejszą emeryturę, a dopiero później – po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego – wystąpiły o emeryturę powszechną.
Problem pojawił się po reformie z czerwca 2012 roku. Od 6 czerwca 2012 r. zaczął obowiązywać przepis, który nakazywał pomniejszać emeryturę powszechną o sumę wcześniej wypłaconych świadczeń. W praktyce oznaczało to niższą miesięczną wypłatę dla części seniorów.
4 czerwca 2024 r. (sygn. SK 140/20) Trybunał Konstytucyjny uznał, że stosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej – w określonym zakresie – jest niezgodne z Konstytucją.
Chodzi o osoby, które wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyły przed zmianą zasad w 2012 r., a później – już w nowych realiach prawnych – miały obliczaną emeryturę powszechną z zastosowaniem mechanizmu pomniejszania.
TK wskazał m.in. na problem z zasadą zaufania obywatela do państwa. Chodzi o to, że część osób podejmowała decyzję o wcześniejszej emeryturze w innych warunkach prawnych, nie wiedząc, że wpłynie to w taki sposób na wysokość przyszłego świadczenia.
Kobiety urodzone po 1949 roku mogły mieć zaniżone świadczenia
Uprawnione do przeliczenia są przede wszystkim osoby, które skorzystały z wcześniejszej emerytury przed zmianą przepisów, a po osiągnięciu wieku emerytalnego wystąpiły o emeryturę powszechną już po 2012 roku – gdy zaczął obowiązywać mechanizm pomniejszania podstawy o wcześniej wypłacone świadczenia.
W praktyce chodzi głównie o kobiety urodzone w latach 1949–1959 oraz mężczyzn z roczników 1949–1952 i 1954. To w tych grupach wcześniejsze zakończenie pracy zawodowej najczęściej zderzyło się z nowymi zasadami liczenia emerytury.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z tych roczników automatycznie otrzyma wyższą wypłatę. Kluczowe znaczenie mają daty złożenia wniosków oraz indywidualne wyliczenia ZUS.
Rząd chce uporządkować niekorzystne przeliczenia emerytur
Wyrok TK nie przełożył się na natychmiastowe przeliczenie wszystkich świadczeń. W praktyce część emerytów składa wnioski o ponowne ustalenie wysokości emerytury, a w razie odmowy kieruje sprawę do sądu.
Równolegle rząd prowadzi prace nad projektem ustawy (UD204), który ma w sposób systemowy rozwiązać problem i określić zasady przeliczeń – w części przypadków możliwe z urzędu, w innych na wniosek zainteresowanego.
Projekt jest jednak na etapie prac legislacyjnych, więc ostateczne terminy i zakres zmian będą znane dopiero po zakończeniu procesu ustawowego.
