Brakuje 118 mln zł na odprawy dla nauczycieli. Samorządy ostro krytykują plan rządu Tuska

• W budżecie na 2026 rok brakuje 118 mln zł na wypłatę odpraw dla nauczycieli.

• Rząd proponuje pokrycie tej luki finansowej z funduszy rezerwy oświatowej.

• Samorządy stanowczo protestują i przypominają o wcześniejszych gwarancjach rządu.

• W planach budżetowych na 2027 rok nie zapisano na ten cel żadnych pieniędzy.

• Negocjacje dotyczące podziału rezerwy zostały wstrzymane do momentu rozwiązania sporu.

Brakuje 118 mln zł na odprawy dla nauczycieli w 2026 roku

Narasta poważny konflikt między stroną rządową a lokalnymi władzami, który bezpośrednio uderza w grupę zawodową nauczycieli. Spór dotyczy finansowania odpraw dla pedagogów odchodzących w 2026 roku na emerytury, renty oraz świadczenia kompensacyjne, na które w budżecie brakuje aż 118 milionów złotych.

Luka finansowa wyszła na jaw po dokładnych wyliczeniach przeprowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego. Oszacowały one tegoroczne koszty świadczeń na poziomie 305 mln zł, podczas gdy gabinet Donalda Tuska zagwarantował w celowej dotacji jedynie 187 mln zł. Z prostego rachunku wynika więc niedobór sięgający dokładnie 118 mln zł. Ogromne kontrowersje wzbudziła decyzja ministra finansów, który postanowił załatać tę dziurę pieniędzmi pochodzącymi z rezerwy przeznaczonej na zadania oświatowe. Fundusze te pierwotnie miały trafić na zupełnie inne potrzeby edukacyjne, w tym między innymi na organizację dodatkowych lekcji dla uczniów.

Lokalni włodarze ostrzegają, że taka decyzja stanowi otwarte zerwanie dotychczasowych porozumień. Ich zdaniem doprowadzi to wkrótce do sytuacji, w której samorządom zacznie brakować pieniędzy na bieżące utrzymanie oświaty. Marek Wójcik, pełniący funkcję eksperta Związku Miast Polskich oraz sekretarza strony samorządowej w Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, ocenił wykorzystanie wspomnianej rezerwy jako całkowite nieporozumienie.

Spór rządu z samorządami o pieniądze z rezerwy oświatowej

Przedstawiciele władz lokalnych zareagowali na rządowe propozycje natychmiastowym i zdecydowanym sprzeciwem. Uważają oni, że plan gabinetu Donalda Tuska zakładający łatanie dziury budżetowej środkami z rezerwy oświatowej jest absolutnie nieakceptowalny. Ustawa wyraźnie określa bowiem, że ten specjalny fundusz służy wyłącznie do pokrywania nagłych i nieprzewidzianych wydatków, takich jak pilne remonty szkół czy gwałtowny wzrost liczby uczniów w danej gminie. Pieniądze te nie mogą być traktowane jako źródło finansowania stałych i z góry zaplanowanych zobowiązań, do których zaliczają się odprawy.

Podczas obrad Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego stanowisko to przedstawił bardzo wyraźnie reprezentujący Związek Miast Polskich Marek Wójcik.

Naprawdę nie wiemy, dlaczego państwo chcecie pokryć to zapotrzebowanie pieniędzmi z rezerwy z art. 34 ust. 11 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - to nie to źródło. To są nasze samorządowe środki - zaznaczył Marek Wójcik.

Lokalni urzędnicy mówią wprost o poczuciu oszukania przez władze centralne i przypominają konkretne deklaracje składane przy okazji nowelizacji Karty Nauczyciela w zakresie odpraw. Obecny konflikt wynika przede wszystkim ze złamania obietnicy przez rząd, który zobowiązał się wcześniej do przekazania na ten cel zupełnie nowych funduszy spoza puli przeznaczonej na bieżące potrzeby edukacyjne. Zamiast obiecanych dodatkowych środków dochodzi teraz do przesuwania pieniędzy kosztem innych zadań szkolnych. Z tego powodu reprezentanci samorządów wezwali już ministra finansów do natychmiastowego wskazania alternatywnego źródła pokrycia tych wydatków.

Budżet na 2027 rok bez pieniędzy na odprawy nauczycielskie

Tegoroczny konflikt o brakujące 118 milionów złotych stanowi zaledwie zapowiedź znacznie poważniejszego kryzysu. Prawdziwe załamanie finansowe może nastąpić w 2027 roku, ponieważ problem nie ogranicza się wyłącznie do obecnych dwunastu miesięcy. Chociaż w 2026 roku władze centralne zabezpieczyły przynajmniej część wymaganej sumy, to w planach na kolejny rok nie przewidziano na ten cel ani jednej złotówki.

Informacje o tym zagrożeniu również przekazał opinii publicznej Marek Wójcik. Samorządowcy przeanalizowali projekt budżetu na 2027 rok i ze zdumieniem odkryli całkowity brak funduszy na odprawy, co oznacza jeszcze głębszy kryzys finansowy w polskiej oświacie w nadchodzących latach.

Tak jak w tym roku jest rezerwa 187 mln zł niewystarczająca, tak na przyszły rok taka rezerwa w budżecie się nie znajduje. W związku z tym chcę prosić o wyjaśnienie na piśmie, w jaki sposób państwo będziecie finansowali te dodatkowe wydatki – stwierdził Wójcik podczas posiedzenia komisji.

Taki obrót spraw stawia lokalne władze w sytuacji bez wyjścia. Brak stabilnych gwarancji finansowych na obecny rok oraz kolejne lata sprawia, że cały dotychczasowy system wypłacania nauczycielskich odpraw staje pod ogromnym znakiem zapytania, a negocjacje rządu z samorządami znalazły się w martwym punkcie. Delegaci reprezentujący organizacje samorządowe kategorycznie odmówili zatwierdzenia planu podziału rezerwy oświatowej, uzależniając swoją zgodę od wcześniejszego uregulowania kwestii świadczeń dla odchodzących pedagogów.

Karta Nauczyciela a wysokość odprawy emerytalnej i rentowej

Skala sporu o brakujące 118 milionów złotych staje się w pełni zrozumiała przy analizie kwot wypłacanych pojedynczym pedagogom. Przepisy zawarte w Karcie Nauczyciela precyzyjnie określają wysokość jednorazowych odpraw emerytalnych i rentowych, które nie są jedynie symbolicznym dodatkiem, lecz stanowią potężny zastrzyk gotówki. Wypłata tak wysokich świadczeń wiąże się z ogromnym obciążeniem finansowym dla budżetu każdego powiatu oraz gminy.

Prawo oświatowe gwarantuje pedagogom przechodzącym na rentę, emeryturę bądź świadczenie kompensacyjne wypłatę środków uzależnioną od stażu pracy:

• równowartość dwumiesięcznej pensji przysługuje osobom ze stażem wynoszącym minimum 10 lat,

• równowartość trzymiesięcznej pensji otrzymują pracownicy posiadający co najmniej 15-letni staż,

• równowartość sześciomiesięcznej pensji należy się pedagogom, którzy przepracowali 20 lat lub więcej.

Przepisy nakazują wliczać do wymaganego stażu wszystkie dotychczasowe okresy zatrudnienia danego pracownika, a nie tylko lata spędzone w placówkach edukacyjnych. Tak duże kwoty jednostkowych wypłat tłumaczą ogromny niepokój wokół finansowania odpraw w 2026 roku i dowodzą konieczności odpowiedniego zabezpieczenia budżetu. W przypadku pedagogów zatrudnionych jednocześnie w kilku miejscach obowiązek wypłaty świadczenia spoczywa zawsze na szkole wskazanej jako podstawowe miejsce pracy.

Dodatkowe wyzwania pojawiają się w momencie, gdy dana osoba nabywa uprawnienia do otrzymania kilku różnych odpraw jednocześnie. Zgodnie z prawem pracownikowi wypłaca się wówczas jedno świadczenie, wybierając wariant najbardziej dla niego korzystny finansowo. Trwające zamieszanie budżetowe uderza więc nie tylko w stabilność samorządów, ale przede wszystkim w samych nauczycieli oczekujących po dekadach pracy należnych im pieniędzy od państwa.

Źródło: Portal Samorządowy.