Jak kameleony skanują otoczenie?
Kameleony, zamieszkujące Afrykę, Europę i Azję, od zawsze budziły ciekawość dzięki swoim niezwykłym umiejętnościom. Ich zdolność do zmiany koloru, szybki język i oczy, które mogą poruszać się w różnych kierunkach, były tematem fascynacji już w starożytności. Teraz naukowcy odkryli, że za ich zdolność do patrzenia w dwóch kierunkach jednocześnie odpowiadają unikalne struktury anatomiczne.
„Oczy kameleona są jak kamery bezpieczeństwa, poruszające się we wszystkich kierunkach”, wyjaśnia Juan Daza, profesor z Sam Houston State University. „Poruszają oczami niezależnie, skanując otoczenie w poszukiwaniu ofiary. W momencie znalezienia ofiary ich oczy koordynują się i podążają w jednym kierunku, aby móc obliczyć, gdzie wystrzelić język”.
Spiralne nerwy wzrokowe. Klucz do tajemnicy kameleonów
Edward Stanley z Florida Museum of Natural History był pierwszym, który zauważył niezwykły kształt nerwów wzrokowych kameleona podczas badania tomografii komputerowej. „Byłem zaskoczony samą strukturą, ale bardziej zdziwiło mnie to, że nikt inny jej nie zauważył”, mówi Daza. Kameleony były badane od wieków, ale dopiero teraz udało się odkryć ich prawdziwą anatomiczną strukturę.
Dawne teorie, jak ta Arystotelesa, sugerowały, że kameleony nie mają nerwów wzrokowych, a ich oczy są bezpośrednio połączone z mózgiem. Jednak późniejsze badania, takie jak te prowadzone przez Domenico Panaroli, wykazały, że nerwy wzrokowe kameleona nie krzyżują się, co pozwala na niezależny ruch oczu.
Nowoczesne technologie w służbie nauki
Dzięki nowoczesnym technologiom, takim jak tomografia komputerowa, naukowcy mogą teraz badać struktury anatomiczne bez ich uszkadzania. Zespół badaczy z Teksasu wykorzystał dane z bazy oVert, aby zbadać ponad trzydzieści jaszczurek i węży, w tym kilka gatunków kameleonów. Okazało się, że wszystkie badane kameleony mają wyjątkowo długie i zwinięte nerwy wzrokowe.
Podczas badań, naukowcy obserwowali, jak te unikalne nerwy rozwijają się w trakcie życia kameleona. Na najwcześniejszych etapach embrionalnych nerwy są proste, ale z czasem stają się bardziej spiralne, co pozwala na większy zakres ruchu oczu.
Ewolucyjne przystosowanie kameleonów
W świecie zwierząt istnieją różne strategie poszerzania pola widzenia. Niektóre zwierzęta, jak sowy i lemury, poruszają szyją, inne, jak kameleony, wykorzystują do tego swoje oczy. Kameleony, z ograniczoną ruchomością szyi, wykształciły spiralne nerwy wzrokowe, co jest rzadkością w świecie zwierząt.
„Można porównać nerwy wzrokowe do starych telefonów”, mówi Daza. „Pierwsze telefony miały prosty przewód, ale potem ktoś wpadł na pomysł, aby zwinąć przewód i nadać mu więcej luzu. Właśnie to robią te zwierzęta: maksymalizują zakres ruchu oka, tworząc tę zwiniętą strukturę”.
Dzięki tym odkryciom możemy lepiej zrozumieć, jak kameleony adaptowały się do swojego środowiska i jakie mechanizmy umożliwiają im tak niezwykłe zdolności wzrokowe.
