Sądowy zakaz publikacji jako cenzura prewencyjna? Poseł pyta ministra o "efekt mrożący" i pozwy SLAPP

• Poseł pyta, jak często sądy sięgają po zabezpieczenia, które uniemożliwiają dziennikarzom publikację materiałów.
• W interpelacji pojawia się ostrzeżenie przed tzw. efektem mrożącym i pozwami typu SLAPP, które mają na celu uciszenie krytyki.
• Marcin Józefaciuk domaga się od resortu sprawiedliwości danych na temat skali zjawiska i pyta o plany zmian w prawie.

Sądowy zakaz publikacji jako cenzura prewencyjna? Poseł alarmuje

W interpelacji skierowanej do ministra sprawiedliwości poseł Marcin Józefaciuk poruszył problem stosowania przez sądy tzw. zabezpieczenia roszczeń w sprawach o ochronę dóbr osobistych. Chodzi o sytuacje, w których sąd, jeszcze przed rozstrzygnięciem sporu, wydaje zakaz publikacji materiału dziennikarskiego. Zdaniem posła, takie działanie budzi poważne wątpliwości w kontekście konstytucyjnej zasady wolności słowa i zakazu cenzury prewencyjnej.

Jak podkreśla autor interpelacji, w demokratycznym państwie spory dotyczące treści publikacji powinny być rozstrzygane co do zasady po ich opublikowaniu, a nie poprzez ich uprzednie blokowanie. Obecna praktyka, według posła, może prowadzić do ograniczenia debaty publicznej na istotne społecznie tematy.

Groźba pozwów typu SLAPP i "efekt mrożący" dla polskich mediów

Poseł Józefaciuk zwraca uwagę, że blokowanie publikacji może wywoływać tzw. efekt mrożący. Polega on na zniechęcaniu dziennikarzy i całych redakcji do podejmowania trudnych tematów z obawy przed kosztownymi i długotrwałymi procesami sądowymi, które mogą zostać zainicjowane jeszcze przed publikacją tekstu.

W interpelacji zjawisko to zostało powiązane z mechanizmami typu SLAPP (Strategic Lawsuits Against Public Participation). Są to pozwy strategiczne, których głównym celem nie jest dochodzenie sprawiedliwości, ale zastraszenie, uciszenie i finansowe wyczerpanie krytyków – w tym przypadku mediów – aby zablokować niekorzystne dla kogoś publikacje.

Poseł domaga się konkretnych danych i pyta o zmiany w prawie

Aby zbadać skalę problemu, Marcin Józefaciuk zadał ministrowi sprawiedliwości serię szczegółowych pytań. Chce dowiedzieć się m.in., ile wniosków o zabezpieczenie przez zakaz publikacji trafiło do sądów w latach 2020–2026, w ilu sprawach decyzję podjęto bez wysłuchania redakcji oraz ile takich postanowień uchylono w wyższych instancjach.

Poseł pyta również, czy Ministerstwo Sprawiedliwości analizuje problem pozwów typu SLAPP i czy rozważa zmiany legislacyjne w Kodeksie postępowania cywilnego. Proponowane zmiany miałyby na celu ograniczenie możliwości stosowania zakazu publikacji i wzmocnienie ochrony wolności słowa w postępowaniach sądowych. Pytania dotyczą też etapu wdrażania przez Polskę unijnych regulacji chroniących przed pozwami SLAPP.

W podsumowaniu interpelacji poseł Marcin Józefaciuk podkreśla, że choć zabezpieczenie roszczeń jest ważnym instrumentem prawnym, jego stosowanie w sprawach dotyczących mediów wymaga szczególnej ostrożności. Jego zdaniem kluczowe jest ustalenie, czy obecna praktyka nie prowadzi do systemowych nadużyć i ograniczania debaty publicznej.

Poseł oczekuje od resortu sprawiedliwości przedstawienia szczegółowych danych statystycznych, informacji o prowadzonych analizach oraz o stanie wdrożenia unijnych regulacji chroniących przed pozwami typu SLAPP.