Kto należy do II, a kto do III grupy podatkowej
Ustawa o podatku od spadków i darowizn dzieli obdarowanych na trzy grupy podatkowe. Od przypisania do konkretnej grupy zależy zarówno wysokość limitu zwolnienia, jak i stawka podatku.
II grupa podatkowa obejmuje dalszych krewnych i powinowatych: zstępnych rodzeństwa (siostrzeniec, bratanica), rodzeństwo rodziców (ciotka, wujek, stryj), zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa oraz rodzeństwo małżonków (szwagier, szwagierka), małżonków rodzeństwa małżonków, a także małżonków innych zstępnych.
III grupa podatkowa to wszyscy pozostali – znajomi, przyjaciele, sąsiedzi, partner w związku nieformalnym, a także osoby, które intuicyjnie zalicza się do rodziny, choć ustawa ich tam nie umieszcza. Najczęstszy przykład to kuzyn, czyli dziecko ciotki lub wujka. Mimo pokrewieństwa traktowany jest identycznie jak osoba całkowicie obca.
Limity darowizn w 2026 roku
Kwoty wolne nie zmieniły się od 1 lipca 2023 roku i obowiązują również w 2026 roku:
- 36 120 zł – I grupa podatkowa,
- 27 090 zł – II grupa podatkowa,
- 5 733 zł – III grupa podatkowa.
Różnica między drugą a trzecią grupą jest ogromna. Darowizna 20 000 zł od ciotki w ogóle nie rodzi obowiązku zapłaty podatku, a ta sama kwota od kolegi z pracy oznacza podatek liczony od ponad 14 tysięcy złotych.
Limit liczy się osobno dla każdego darczyńcy. Jeśli w tym samym roku pieniądze przekazuje wujek i osobno jego żona, każde z tych nabyć ma własną kwotę wolną.
Zasada pięcioletniej kumulacji
To pułapka, o której zapomina się najczęściej. Do wartości bieżącej darowizny dolicza się wszystko, co obdarowany otrzymał od tej samej osoby w roku otrzymania darowizny oraz w ciągu pięciu lat poprzedzających.
Przykład: w 2023 roku ciotka przekazała 5 000 zł, w 2024 roku – 8 000 zł, a w 2026 roku – 18 000 zł. Żadna z tych kwot z osobna nie przekracza limitu, ale ich suma to 31 000 zł, czyli o 3 910 zł więcej niż kwota wolna dla II grupy. Podatek trzeba rozliczyć od nadwyżki.
Kiedy powstaje obowiązek zgłoszenia
Przy darowiźnie zawartej w formie aktu notarialnego obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia przez darczyńcę. Jeśli umowa została zawarta bez zachowania tej formy – a tak wygląda większość darowizn pieniężnych – obowiązek powstaje z chwilą faktycznego spełnienia świadczenia, czyli w dniu przekazania pieniędzy lub rzeczy.
Od tego dnia biegnie miesiąc na złożenie zeznania SD-3 we właściwym urzędzie skarbowym. To znacznie krótszy termin niż półroczny, który przysługuje najbliższej rodzinie przy zgłoszeniu SD-Z2. Urząd na podstawie zeznania wydaje decyzję ustalającą wysokość podatku, a termin płatności wynosi 14 dni od jej doręczenia.
Zeznania nie składa się w dwóch przypadkach: gdy umowę darowizny sporządził notariusz (wówczas to on jako płatnik pobiera podatek) oraz gdy wartość nabycia nie przekracza kwoty wolnej.
Stawki podatku dla II i III grupy
Podatek liczy się wyłącznie od nadwyżki ponad kwotę wolną, według progów 11 833 zł i 23 665 zł.
II grupa podatkowa: 7% do 11 833 zł; 828,40 zł plus 9% nadwyżki ponad 11 833 zł; 1 893,30 zł plus 12% nadwyżki ponad 23 665 zł.
III grupa podatkowa: 12% do 11 833 zł; 1 420 zł plus 16% nadwyżki ponad 11 833 zł; 3 313,20 zł plus 20% nadwyżki ponad 23 665 zł.
Dwa przykłady pokazują skalę różnicy. Darowizna 40 000 zł od ciotki daje nadwyżkę 12 910 zł i podatek w wysokości około 925 zł. Darowizna 30 000 zł od znajomego daje nadwyżkę 24 267 zł i podatek około 3 434 zł – mimo że sama kwota była niższa.
Sankcyjna stawka 20%
Zignorowanie obowiązku zgłoszenia bywa kosztowne. Jeżeli podatnik powoła się na fakt otrzymania darowizny dopiero w trakcie czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego lub kontroli celno-skarbowej, a należny podatek nie został wcześniej zapłacony, stosuje się jednolitą stawkę 20% od całej nadwyżki. Dotyczy to również sytuacji, w której darowizna zostaje ujawniona przy próbie wyjaśnienia pochodzenia środków na zakup mieszkania czy samochodu.
Co zmieniło się w 2026 roku
Nowelizacja ustawy z 21 listopada 2025 roku weszła w życie 7 stycznia 2026 roku. Umożliwia przywrócenie terminu na zgłoszenie nabycia majątku, jeśli podatnik uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, oraz jednoznacznie wiąże moment powstania obowiązku podatkowego przy spadku z uzyskaniem dokumentu potwierdzającego nabycie.
Warto jednak podkreślić: udogodnienia dotyczą zwolnień dla grupy zerowej i najbliższej rodziny. Dla obdarowanych z II i III grupy nic się nie zmienia – miesięczny termin na SD-3 obowiązuje bez żadnej taryfy ulgowej.
Jak się zabezpieczyć
Przy darowiznach od dalszej rodziny i osób obcych dokumentacja ma kluczowe znaczenie. Kilka praktycznych zasad:
- pieniądze przekazywać przelewem z jasnym tytułem „darowizna”, nie gotówką,
- przechowywać potwierdzenia przez co najmniej sześć lat, z uwagi na kumulację i przedawnienie,
- spisywać prostą umowę darowizny, nawet gdy przepisy tego nie wymagają,
- prowadzić zestawienie kwot otrzymanych od każdej osoby osobno,
- przy nieruchomościach pamiętać o obowiązkowej formie aktu notarialnego.
- Darowizna poniżej limitu nie wymaga żadnego zgłoszenia, ale ciężar udowodnienia jej wartości i daty spoczywa na obdarowanym. Bez dokumentów trudno wykazać, że kwota mieściła się w zwolnieniu.
Więcej praktycznych opracowań podatkowych znajdziesz na https://www.podatnik.info/.
Materiał sponsorowany
