„Państwo potrafi zająć majątek osoby objętej postępowaniem w kilka dni. Na wypłatę dla tysięcy poszkodowanych bez wyroku skazującego nie ma żadnej procedury. Nie prosimy o pieniądze z budżetu, prosimy o drogę dla pieniędzy, które państwo już trzyma” - mówi Robert Nogacki.
Gdzie jest problem
Zabezpieczenie majątkowe w śledztwie zamraża majątek podejrzanych, ale nie zmienia właściciela; przepadek następuje tylko na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu (art. 46 Konstytucji). Od 2017 r. art. 45a § 2 Kodeksu karnego pozwala orzec przepadek bez skazania, gdy osoba objęta postępowaniem zmarła, ukrywa się albo ciężko choruje, a także gdy nie ustalono, kto dopuścił się czynu. Przepadek działa jednak wyłącznie na rzecz Skarbu Państwa. Mienia, które należy się ofiarom, sąd bez wyroku nie może ani objąć przepadkiem, ani wypłacić: pokrzywdzony dostaje tylko konkretną rzecz, którą da się mu przypisać, a o wypłacie z przemieszanej puli sąd orzeka dopiero w prawomocnym wyroku skazującym. Gdy ofiar są tysiące, prawo karne nie zna trybu zbiorowej wypłaty: każdy czeka na wyrok albo idzie z własnym pozwem do sądu cywilnego. Konfiskata odbiera mienie, ale szkodę naprawia dopiero wypłata.
Czekanie liczy się w latach. W sprawie Amber Gold ponad 18 tys. osób straciło blisko 851 mln zł; prawomocny wyrok zapadł w 2022 r., dziesięć lat po upadku firmy, a syndyk wypłacił klientom około 66 mln zł, około 11 proc. uznanych wierzytelności klientów. W sprawie Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej nieprawomocne wyroki zapadły po 20 latach.
„Nie prosimy państwa, żeby pokrywało straty pokrzywdzonych z budżetu. Prosimy, żeby zbudowało drogę od majątku objętego zabezpieczeniem lub przepadkiem do ludzi, którzy stracili pieniądze. Państwo nie powinno stawiać kropki po słowie >>zabezpieczono<<. Dla ofiar zdanie kończy się dopiero na słowie >>wypłacono<<” - mówi Nogacki.
Co proponują pokrzywdzeni
- Wypłata po prawomocnym orzeczeniu o mieniu, nie po wyroku. Dziś sąd, który bez skazania stwierdza pochodzenie mienia z czynu zabronionego, może orzec co najwyżej przepadek na rzecz państwa, a wypłaty dla ofiar nie może orzec wcale. Propozycja: ten sam sąd, w tym samym postępowaniu, orzeka o przeznaczeniu tego mienia na wypłaty dla pokrzywdzonych. Skutek: śmierć, choroba albo ucieczka osoby objętej postępowaniem przestaje być wyrokiem dla ofiar.
- Najpierw ofiary, potem budżet. Dziś pierwszeństwo pokrzywdzonego przed Skarbem Państwa jest tylko zakazem: sąd nie orzeka przepadku mienia, które należy się ofiarom, ale bez skazania nie ma jak im go wypłacić. Propozycja: z zakazu robi się reguła podziału, najpierw zweryfikowane ofiary, także z przemieszanej puli, a Skarb Państwa dostaje dopiero to, co zostanie. Skutek: państwo nie zarabia na cudzej stracie w sprawie, której nie zdążyło osądzić.
- Jeden tryb zamiast tysięcy procesów. Dziś osoba roszcząca sobie prawo do przepadłego mienia jest odsyłana do sądu cywilnego. Propozycja: jedno postępowanie z jawnymi kryteriami (udokumentowana strata, związek z czynem, brak udziału w czynie i wcześniejszego zaspokojenia, także z masy upadłości), podział proporcjonalny, kontrola sądu, ochrona nabywców w dobrej wierze, zakaz podwójnego zaspokojenia. Wzorem jest amerykański fundusz ofiar Madoffa, który wypłacił 40 930 ofiarom ponad 4,3 mld dolarów z mienia przepadłego w postępowaniach cywilnych, w dużej części od osób nigdy nieskazanych.
- Tryb w postępowaniu karnym, także dla spraw w toku. Tylko orzeczenia z postępowania karnego korzystają z unijnego wzajemnego uznawania nakazów zabezpieczenia i konfiskaty; nowy tryb ma też objąć czyny sprzed jego wejścia w życie, jak nowelizacja z 2017 r. Skutek: mienie za granicą pozostaje w zasięgu, a pokrzywdzeni w toczących się sprawach nie czekają na następną ustawę.
Kogo to dotyczy
Zonda, największa polska giełda kryptowalut, wstrzymała wypłaty w kwietniu 2026 r.; w sierpniu estoński sąd ogłosił upadłość jej operatora, BB Trade Estonia OÜ. Według estońskiego nadzoru giełda miała pod koniec 2025 r. około 57 tys. aktywnych klientów; do syndyka wpłynęło do 27 października około 5 tys. zgłoszeń wierzytelności. Prokuratura Krajowa podała 23 października, że zabezpieczenia majątkowe w śledztwie sięgają około 125 mln zł, przy czym część tej kwoty dotyczy innych wątków sprawy.
Zonda nie jest wyjątkiem, a Polska nie jest wyspą. Oszustwa kryptowalutowe stały się plagą na skalę globalną: Chainalysis szacuje, że w 2025 r. nieuczciwe schematy przyniosły swoim organizatorom w kryptowalutach rekordowe 17 mld dolarów; sami Amerykanie zgłosili FBI 11,4 mld dolarów strat, ponad połowę wszystkich strat z przestępczości internetowej; ONZ wycenia straty z nieuczciwych schematów w 2025 r. w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej oraz w Australii i Nowej Zelandii na 88 do 114 mld dolarów, tyle, ile warte są tamtejsze rynki narkotykowe, a w ośrodkach prowadzących te schematy, głównie w Kambodży i Mjanmie, pracuje nawet 300 tys. ludzi z kilkudziesięciu krajów, wielu pod przymusem. Pieniądz, który nie potrzebuje banku, znalazł nadużycia, które nie potrzebują granic. Gdy państwo nie ma procedury wypłaty, ofiary szukają jej na własną rękę i tracą po raz drugi: FBI naliczyło w 2025 r. 1,4 mld dolarów strat na fałszywych „odzyskiwaczach” pieniędzy.
W Polsce według raportu Prokuratury Krajowej, ujawnionego w kwietniu przez OKO.press, w latach 2019 do 2025 prowadzono 16 027 postępowań w sprawach z wykorzystaniem kryptowalut, pokrzywdzonych było 57 515 osób, a ich straty wyniosły 2,32 mld zł. W 2024 r. na 3 449 zakończonych spraw tylko 119 skończyło się aktem oskarżenia. W 2 657 sprawach umorzonych w tym samym roku ofiary czekają na wyrok, który nie zapadnie.
Okno legislacyjne
Do 23 listopada 2026 r. Polska ma wdrożyć dyrektywę (UE) 2024/1260, która wymaga, by konfiskata bez wyroku skazującego była możliwa m.in. w razie ucieczki, choroby lub śmierci podejrzanego, i nakazuje chronić prawa ofiar do rekompensaty i zwrotu mienia; wprost zachęca też, by państwa objęły nią oszustwa finansowe. Już preambuła dyrektywy mówi, że zabezpieczone i skonfiskowane mienie ma zachować wartość „dla państwa lub w celu jego zwrotu ofiarom”. Według unijnego rejestru EUR-Lex Polska nie zgłosiła dotąd Komisji żadnego przepisu wdrażającego tę dyrektywę (zrobiły to na razie trzy państwa), więc ustawa, która i tak musi powstać, może od razu zawierać nowy tryb. Kancelaria zaoferowała ministrowi nieodpłatne przygotowanie projektu założeń takiego trybu.
„Polskie prawo zna dziś tylko pierwszą część tego zdania. Prosimy o drugą. Wyrok odpowiada na pytanie, kto zawinił. Ta zmiana ma odpowiedzieć także na pytanie, kiedy pokrzywdzony odzyska pieniądze” - podsumowuje Nogacki.
Analiza prawna i opis propozycji: https://kancelaria-skarbiec.pl/zondacrypto-upadlosc-sprawa-karna/Materiały o sprawie: https://kancelaria-skarbiec.pl/afera-zondacrypto/Źródła: dyrektywa (UE) 2024/1260: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401260 ; raport Prokuratury Krajowej: https://oko.press/ujawniamy-raport-zurka-16-tysiecy-sledztw-ws-kryptowalut-dziesiatki-tysiecy-oszukanych-i-23-mld-zl-strat ; komunikat Prokuratury Krajowej z 23 października 2026 r.: https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/zondacrypto-spotkanie-prokuratora-generalnego-z-syndykiem-i-przedstawicielami-wierzycieli-oraz-zabezpieczenie-kolejnych-skladnikow-majatkowych ; fundusz ofiar Madoffa: https://www.justice.gov/opa/pr/justice-departments-10th-distribution-brings-total-provided-over-43b-nearly-full-recovery ; FBI, 2025 Internet Crime Report: https://www.ic3.gov/AnnualReport/Reports/2025_IC3Report.pdf ; Chainalysis, 2026 Crypto Crime Report, rozdział o nieuczciwych schematach inwestycyjnych: https://www.chainalysis.com/blog/crypto-scams-2026/ ; raport UNODC z 21 lipca 2026 r. (omówienie OCCRP): https://www.occrp.org/en/news/un-report-details-southeast-asias-interconnected-criminal-economy
O kancelarii
Kancelaria Prawna Skarbiec działa w Warszawie od 2006 r.; zajmuje się prawem karnym gospodarczym, podatkami i regulacją kryptoaktywów oraz reprezentuje pokrzywdzonych w sprawach oszustw inwestycyjnych, w tym w sprawie Warszawskiej Grupy Inwestycyjnej. Robert Nogacki jest członkiem komitetu wierzycieli w estońskiej upadłości BB Trade Estonia OÜ.
Źródło informacji: Kancelaria Prawna Skarbiec
