Karol Nawrocki przed trudnym wyborem. Rząd połączył niższy PIT z podwyżką CIT

Zmiany w PIT i CIT w jednej ustawie. Na czym polega ruch rządu Donalda Tuska?

Gabinet kierowany przez Donalda Tuska opracował przepisy działające na zasadzie transakcji wiązanej. Nowe prawo zapewnia ulgę podatkową milionom obywateli, ale równocześnie zwiększa obciążenia finansowe dla największych przedsiębiorstw oraz części biznesu. Kłopot polega na braku możliwości rozdzielenia tych regulacji. Cały ten pakiet można wyłącznie w pełni zaakceptować albo w całości odrzucić.

Szczegóły dokumentu czekającego na podpis prezydenta Karola Nawrockiego obejmują kilka istotnych modyfikacji. Regulacja zakłada podniesienie pierwszego progu podatkowego w PIT ze 120 tys. do 130 tys. zł, a także wprowadza dodatkową, pośrednią stawkę wynoszącą 24 proc. dla dochodów w przedziale od 130 do 150 tys. zł. Takie rozwiązanie przyniesie korzyści około 3,5 miliona podatników, którzy oddadzą fiskusowi mniej pieniędzy.

Sfinansowanie tej ulgi wymaga jednak znalezienia odpowiednich środków, co stanowi drugi element rządowego pakietu. Kluczowym założeniem reformy podatkowej na 2027 rok jest pokrycie kosztów niższego PIT dzięki podniesieniu stawki CIT z 19 proc. do 22 proc. dla największych podmiotów osiągających przychody powyżej 50 mln euro. Rządzący planują również zmniejszenie limitu przychodów uprawniającego do ryczałtu z 2 mln do 250 tys. euro oraz zwiększenie daniny solidarnościowej dla najzamożniejszych z 4 proc. do 5 proc.

Szef resortu finansów i gospodarki Andrzej Domański otwarcie wyjaśnia mechanizm finansowania reformy i mówi wprost: „Jeżeli mówię, że 3,5 mln Polaków ma mieć obniżone podatki (...), to jednocześnie pokazuję, w jaki sposób chcę to sfinansować. I sfinansujemy to między innymi z wyższego CIT-u”.

Innego zdania jest Pałac Prezydencki, w imieniu którego wypowiedział się szef gabinetu Paweł Szefernaker. Polityk skrytykował rządową propozycję i ocenił, że nowe przepisy zamiast upraszczać system podatkowy, prowadzą do jego dalszej komplikacji.

Ta ustawa jedną ręką daje, drugą bierze. Daje 3,5 mln osób na skali: wyższy próg i pośrednią stawkę 24 proc., czyli zamiast skoku z 12 na 32 proc. w jednym kroku pojawia się stopień pośredni. Bierze od ryczałtowców z przychodem ponad 250 tys. euro, którzy od stycznia wypadają z ryczałtu, a o tym, kto wypadnie, zdecyduje przychód z roku, który już się prawie skończył. Bierze od największych spółek, którym CIT rośnie z 19 do 22 proc. Bierze od najlepiej zarabiających przez wyższą daninę solidarnościową - zaznacza Robert Nogacki, prawnik z Kancelarii Prawnej Skarbiec.

Prezydent Karol Nawrocki ma trzy wyjścia. Co zrobi z ustawą o PIT i CIT?

Główna trudność wynika z faktu, że prezydent Nawrocki nie ma prawa wykreślić wyższego podatku dla korporacji przy jednoczesnym zachowaniu ulg dla obywateli, gdyż zabrania tego Konstytucja. Gabinet Donalda Tuska zbudował przepisy w taki sposób, że niższy PIT stał się zakładnikiem podwyższonego CIT, co zmusza głowę państwa do podpisania lub zawetowania dokumentu w całości.

W obecnej sytuacji prezydent Karol Nawrocki może wybrać jedno z trzech głównych rozwiązań, z których każde wiąże się z określonymi konsekwencjami. Pierwsza opcja to podpisanie dokumentu, co stanowi najprostsze wyjście i sprawia, że cały pakiet zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku, dając Polakom niższy PIT, nakładając na firmy wyższy CIT i przynajmniej tymczasowo kończąc polityczny spór. Drugim wariantem jest weto, czyli całkowite odrzucenie przepisów umotywowane na przykład szkodliwością wyższego CIT, co oznacza wyrzucenie ustawy do kosza i utratę obiecanej ulgi przez 3,5 miliona podatników. Trzecia możliwość zakłada skierowanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów z ustawą zasadniczą przed złożeniem podpisu, co zamraża procedurę, niemal przekreśla szanse na wejście zmian od nowego roku i potęguje chaos ze względu na ostry spór wokół samego Trybunału.

Specyfika nowych przepisów wiąże obniżkę PIT z podwyżką CIT i uniemożliwia prezydentowi częściowe weto. Istnieje jeszcze czwarta, bardziej ryzykowna droga polegająca na podpisaniu ustawy i późniejszym zaskarżeniu do Trybunału Konstytucyjnego wyłącznie zapisów o CIT. Robert Nogacki przestrzega jednak, że w obliczu obecnej sytuacji w TK „to nie jest ścieżka, to pole minowe”.

Podwyżka CIT uderzy w największe firmy. Eksperci ostrzegają przed chaosem

Z perspektywy przeciętnego podatnika konflikt wokół CIT może wydawać się mało istotny. Jednak dla sektora biznesowego, a szczególnie dla największych przedsiębiorstw, to ogromne wyzwanie i sprawa o znaczeniu fundamentalnym. Problemem nie jest wyłącznie sam wzrost stawki z 19 proc. do 22 proc., ale przede wszystkim wprowadzanie zmian na ostatnią chwilę w warunkach całkowitej niepewności.

Na istotę tego zjawiska wskazuje Piotr Juszczyk pełniący funkcję głównego doradcy podatkowego w firmie inFakt.

Największy problem tej reformy to nie sama stawka, tylko tryb wprowadzania: zmiana dla największych płatników CIT może zostać przesądzona na miesiąc przed nowym rokiem. Dla porównania koalicja obiecywała co najmniej sześć miesięcy na przygotowanie się do zmian podatkowych - ocenił ekspert.

Nowe regulacje obejmą swoim zasięgiem około 3,7 tysiąca największych przedsiębiorstw działających w Polsce oraz 78 podatkowych grup kapitałowych. Podmioty te są teraz zmuszone do pospiesznej aktualizacji budżetów, planów finansowych oraz wieloletnich umów. Złożenie podpisu przez prezydenta pod koniec listopada pozostawi firmom zaledwie miesiąc na wdrożenie nowych reguł, co stanowi gigantyczne utrudnienie podczas zamykania roku finansowego.

Według rządowych wyliczeń wyższa stawka CIT ma zapewnić budżetowi państwa ponad 6 mld zł w przyszłym roku. Pojawia się tu jednak pewna nieścisłość, ponieważ Piotr Juszczyk zauważa, że środki te posłużą głównie do pokrycia kosztów niższego PIT, czyniąc cały pakiet niemal neutralnym dla państwowej kasy. Odrzucenie ustawy w całości nie spowoduje więc powstania dziury budżetowej w wysokości 6 miliardów złotych, co jest kluczowym argumentem dowodzącym, że prezydenckie weto nie wywoła katastrofy w finansach publicznych.

Co oznacza weto prezydenta dla zmian w PIT i CIT? Wyjaśnienia konstytucjonalisty

Ewentualna decyzja prezydenta o zawetowaniu przepisów może całkowicie przekreślić reformę, a razem z nią obniżkę podatku dla 3,5 miliona obywateli. Kluczowy jest przy tym fakt, że posłowie w Sejmie nie będą mieli żadnych narzędzi do ocalenia korzystnych dla podatników regulacji.

Specjalista w dziedzinie prawa konstytucyjnego prof. Marek Chmaj tłumaczy, że obowiązujące procedury są pod tym względem nieubłagane. Parlamentarzyści mogą wyłącznie podjąć próbę odrzucenia weta prezydenta przy zachowaniu większości trzech piątych głosów, natomiast wycinanie fragmentów przepisów czy ich modyfikowanie jest całkowicie wykluczone.

Jeśli prezydent zawetuje ustawę, to Sejm może ją ponownie rozpatrzeć w całości, czyli odrzucić weto większością 3/5 głosów. (...) Nie ma jakiejkolwiek drogi do uratowania jej w części – podkreśla prof. Chmaj.

Portal Wnp.pl zwraca uwagę na praktyczne konsekwencje takiego scenariusza. Jeżeli głowa państwa zablokuje przepisy ze względu na wyższy CIT, a posłom zabraknie głosów do odrzucenia weta, cały dokument wyląduje w koszu razem z planowaną obniżką PIT.

W takiej sytuacji Rada Ministrów będzie zmuszona do rozpoczęcia prac od zera, co wymaga napisania nowego projektu i przeprowadzenia go przez pełną ścieżkę legislacyjną. Dla podatników oznacza to znacznie dłuższe oczekiwanie na niższe podatki, o ile rządzącym w ogóle uda się przeforsować te zmiany w zmienionym kształcie.

Cała sytuacja prowadzi do jednoznacznego wniosku. Gabinet Donalda Tuska skonstruował pułapkę prawną, która na stałe powiązała obniżkę PIT z podwyżką CIT. Obecnie ciężar decyzji spoczywa na prezydencie Karolu Nawrockim, który musi wybrać między akceptacją pełnego pakietu a ryzykiem pozbawienia milionów Polaków obiecanej ulgi. Czasu na podjęcie tego kosztownego politycznie kroku jest coraz mniej.