- Sztum to malowniczo położone miasto na Powiślu, w województwie pomorskim.
- Miasto to łączy w sobie średniowieczną historię oraz nowoczesną infrastrukturę.
- Sztum to idealna propozycja dla osób, które chcą odpocząć w otoczeniu przyrody.
Są takie miejsca, które nie potrzebują wielkich reklam, żeby zrobić dobre wrażenie. Sztum zdecydowanie należy do tej kategorii. Kameralna atmosfera, bliskość przyrody i interesująca historia tworzą tutaj wyjątkową atmosferę. Można spacerować bez pośpiechu, przysiąść nad wodą, a później odkryć fascynującą historię mieszkańców tego regionu. Miasto położone jest pomiędzy jeziorami Zajezierskim (Sztumskim) i Barlewickim, które dawniej tworzyły jedno jezioro zwane Białym. Dzięki temu bliskość przyrody i zapierające dech w piersiach widoki mamy na wyciągnięcie ręki. W okolicy nie brakuje również lasów, tras spacerowych i rowerowych, które pozwolą nam zrelaksować się na łonie przyrody. W okolicy jeziora Sztumskiego zamieszkuje aż 55 gatunków owadów, 45 gatunków ptaków, a okolice porasta 134 gatunki roślin i drzew, co czynią znakomitym miejscem obserwacji przyrody. Sztum znajduje się niedaleko Malborka, dlatego może być ciekawą alternatywą dla osób, które chcą poznać Pomorze z nieco innej strony, z dala od najbardziej obleganych atrakcji.
Zamek w Sztumie - średniowieczna historia miasta
Zwiedzanie miasta warto rozpocząć od jego najbardziej rozpoznawalnego zabytku, czyli XIV-wiecznego zamku krzyżackiego. W 1416 wielki mistrz zakonu krzyżackiego Michael Küchmeister von Sternberg nadał Sztumowi prawa miejskie, a samo miasto zostało ulokowane w sąsiedztwie znajdującego się na wyspie zamku krzyżackiego. Zamek dawniej był siedzibą wójta krzyżackiego, a także pełnił funkcję rezydencji wielkiego mistrza i zakonnych dostojników oraz gości zakonu. Dzieje zamku były niezwykle burzliwe. W 1410 roku, po bitwie pod Grunwaldem, został przejęty przez wojska polskie, jednak niedługo później ponownie znalazł się w rękach Krzyżaków. Po II pokoju toruńskim w 1466 roku stał się siedzibą polskich starostów. Co ciekawe, w 1506 roku gościł tu Mikołaj Kopernik, który zatrzymał się w zamku podczas podróży. Kolejne stulecia przyniosły obiektowi liczne zniszczenia. Szczególnie dotkliwe okazały się wojny polsko-szwedzkie, podczas których warownia była kilkakrotnie zdobywana i grabiona. Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku przeszła pod panowanie pruskie. Część zabudowań rozebrano, a pozostałe przystosowano do nowych funkcji administracyjnych. Do dziś ze zbudowanego w stylu gotyckim na planie wielokąta zamku zachowały się między innymi skrzydło południowe, fragmenty murów obronnych, budynek bramny oraz baszta, nazywana wieżą więzienną. Choć zamek nie przetrwał w pierwotnej formie, nadal można dostrzec w nim ślady dawnej potęgi krzyżackiej warowni. Warto zajrzeć również na zamkowy dziedziniec. Nawet krótki spacer wśród starych murów pozwala poczuć atmosferę minionych epok. I choć do słynnego Malborka stąd niedaleko, sztumska warownia ma zdecydowanie bardziej kameralny charakter.
Jeziora Sztumu - odpoczynek w bliskości natury
Jednym z największych atutów miasta jest jego położenie nad wodą. Jezioro Sztumskie, nazywane również Zajezierskim, oraz sąsiednie Jezioro Barlewickie tworzą naturalną przestrzeń do wypoczynku. Nie trzeba być zapalonym sportowcem ani miłośnikiem długich wypraw, żeby dobrze spędzić tu czas. Szczególnie atrakcyjna jest trasa pieszo-rowerowa wokół Jeziora Sztumskiego. Liczy około 5 kilometrów i pozwala spojrzeć na miasto z różnych perspektyw. Po drodze można zatrzymać się przy pomostach, odpocząć na ławce lub zajrzeć na Jaszczurowe Wzgórze, które oprócz ciekawego widoku na okolicę daje nam możliwość skorzystania z nowoczesnych urządzeń do ćwiczeń, oraz możliwość zobaczenia rzeźb jaszczurów, czy zapoznania się z ciekawostkami umieszczonymi na tablicach ścieżki edukacyjnej. Latem dużą popularnością cieszy się miejska plaża z kąpieliskiem, wypożyczalnią sprzętu wodnego i zapleczem gastronomicznym. To dobra propozycja zarówno dla rodzin z dziećmi, jak i osób, które po prostu chcą odpocząć wpatrując się w uspokajającą toń wody. Jezioro przyciąga także kajakarzy i miłośników nurkowania. Można więc spędzić tu aktywny dzień, ale równie dobrze po prostu poleniuchować na łonie natury.
Kościół św. Anny - świadek burzliwych dziejów Sztumu
Wśród zabytków miasta szczególną uwagę przyciąga kościół parafialny pw. św. Anny. Jego historia sięga czasów po wojnie trzynastoletniej, a świątynia była świadkiem wielu przemian religijnych i historycznych zachodzących na Powiślu. Obecny wygląd kościoła jest efektem późniejszych przebudów, przeprowadzonych między innymi na przełomie XIX i XX wieku. Wnętrze utrzymane jest w stylu neogotyckim, ale można w nim znaleźć również starsze elementy wyposażenia. Warto zwrócić uwagę na zabytkowe detale, a także płytę nagrobną Achacego Czemy, starosty sztumskiego, umieszczoną w północnej ścianie świątyni. Przy kościele znajduje się również cmentarz z zachowanymi XIX-wiecznymi nagrobkami. To miejsce, które pozwala lepiej zrozumieć wielowarstwową historię miasta. Nie tylko tę związaną z zakonem krzyżackim, lecz także codzienne życie dawnych mieszkańców.
Małe Muzeum w Sztumie - lokalne historie ukryte w 2700 przedmiotach
Miłośnicy regionalnych ciekawostek powinni zajrzeć również do Małego Muzeum w Sztumie, związanego z zabytkowym dawnym kościołem poewangelickim przy Placu Wolności. To miejsce ma zupełnie inny charakter niż duże placówki muzealne. Nie chodzi tutaj o monumentalne wystawy czy ogromne kolekcje, ale o drobne świadectwa przeszłości, które pozwalają zajrzeć w codzienne życie mieszkańców ziemi sztumskiej. Na wystawie regionalnej, która powstała dzięki Panu Sławomirowi Igorowi Michalikowi, który z niezwykłą pieczołowitością przez ponad 30 lat zbierał eksponaty, prezentowane są między innymi stare fotografie, pocztówki, dokumenty, mapy, lokalne publikacje, wycinki prasowe i przedmioty codziennego użytku. Każdy z tych eksponatów jest małym fragmentem większej opowieści o regionie. Można tu poznać historię Sztumu i okolic, przyjrzeć się dawnym zwyczajom i zobaczyć, jak zmieniał się region na przestrzeni lat. Szczególnie interesujący jest wielokulturowy charakter zbiorów, odzwierciedlający skomplikowane dzieje Powiśla.
Konie sztumskie - wyjątkowa duma regionu
Z regionem Sztumu związane są konie sztumskie, czyli zimnokrwisty typ koni hodowanych na Powiślu. Przez lata zwierzęta te odgrywały ważną rolę w lokalnym rolnictwie i gospodarce. Dlaczego właśnie tutaj rozwinęła się ich hodowla? Odpowiedź jest dość prosta. Ciężkie, żyzne gleby wymagały zwierząt silnych, wytrzymałych i zdolnych do wykonywania wymagających prac polowych. Konie sztumskie doskonale odpowiadały na te potrzeby. Charakteryzują się masywną budową, dużą siłą i spokojnym usposobieniem. Ich hodowla była ważną częścią lokalnej tradycji. Dziś konie sztumskie są traktowane jako istotny element dziedzictwa przyrodniczo-kulturowego regionu. A o ich znaczeniu dla regionu przypomina również znajdujący się w mieście pomnik.
Wieża ciśnień w Sztumie - industrialny ślad dawnego miasta
Wśród sztumskich zabytków znajduje się również obiekt, który może zainteresować miłośników architektury przemysłowej. Mowa o wieży ciśnień z 1911 roku, położonej w rejonie ulicy Kochanowskiego. Charakterystyczna bryła budowli przypomina o czasach, gdy rozwój infrastruktury technicznej był jednym z ważniejszych elementów przemian miejskich. Dziś wieża stanowi ciekawy punkt na mapie spaceru po Sztumie i jest jednym z obiektów wpisanych do rejestru zabytków. Warto przyjrzeć się jej z bliska, zwracając uwagę na detale architektoniczne. W 2025 roku wieża, która do dziś jest czynna i pracuje w miejskim układzie wodociągowym, przeszła gruntowną renowację, a na jej dachu zamontowano odrestaurowaną zabytkową iglicę, w której umieszczono kapsułę czasu z listem do przyszłych pokoleń, który został podpisany przez władze miasta i powiatu.
Biała Góra - śluza i przystań na rozdrożu trzech rzek i dawnych państw
Planując pobyt w Sztumie, warto zarezerwować trochę czasu na wycieczkę do Białej Góry. To niewielka miejscowość, w której można zobaczyć jeden z ciekawszych zespołów hydrotechnicznych w tej części Polski. Znajdujący się tutaj kompleks śluz i jazów powstał w związku z koniecznością regulowania przepływu wód Wisły, Nogatu i Liwy. Historia tych urządzeń sięga XIX wieku, choć pierwsze obiekty związane z regulacją wód pojawiły się w tym rejonie jeszcze wcześniej. Szczególnie interesujący jest tak zwany Wielki Upust, którego początki datuje się na 1852 rok. Obecna śluza na Nogacie, która nazywana jest też Wodnym Zamkiem z powodu wieńczących zaporę neogotyckich wież, nie tylko umożliwia żeglugę, lecz także chroni tereny położone wzdłuż rzeki przed wysokim poziomem wody w Wiśle. Biała Góra ma również ciekawą przeszłość polityczną. W okresie międzywojennym śluza znajdowała się na styku granic Polski, Niemiec i Wolnego Miasta Gdańska. Trudno o lepszy przykład miejsca, w którym historia regionu dosłownie spotyka się z krajobrazem. W sąsiedztwie znajduje się przystań żeglarska, będąca częścią szlaku Pętli Żuławskiej. Mogą tu zawijać jednostki pływające, a sama okolica jest atrakcyjna dla osób zainteresowanych turystyką wodną. Warto przespacerować się wzdłuż nabrzeża, przyjrzeć się konstrukcjom hydrotechnicznym i wejść na teren, z którego można podziwiać dolinę Wisły. Nieopodal znajduje się także rezerwat przyrody Biała Góra, chroniący rzadką roślinność stepową.
Sztumski parking dla kamperów - pomysł na podróż bez pośpiechu
Sztum może zainteresować również miłośników caravaningu. Podróżowanie kamperem daje dużą swobodę, a możliwość zatrzymania się w mniejszych miejscowościach pozwala odkrywać miejsca, które często umykają uwadze turystów wybierających popularne kurorty. W Parku miejskim przygotowano specjalne miejsce obsługi kamperów - Camper Park Sztum. To rozwiązanie dla osób, które chcą zatrzymać się w Sztumie i zwiedzać okolicę we własnym tempie. Warto wcześniej sprawdzić aktualny regulamin postoju i dostępność miejsc, gdyż w sezonie bywa tu naprawdę tłoczno. Interesującą alternatywą jest także postój w rejonie Białej Góry, przy tamtejszej przystani. To propozycja szczególnie atrakcyjna dla osób, które lubią połączyć podróż kamperem z obserwowaniem życia nad wodą i odkrywaniem zabytków techniki.
Pensjonat "Za Jeziorem" - kameralny nocleg blisko natury
Jeżeli Sztum ma być czymś więcej niż tylko krótkim przystankiem na trasie, warto pomyśleć o noclegu. Jedną z propozycji jest pensjonat "Za Jeziorem", położony w Zajezierzu, w spokojnej okolicy niedaleko sztumskich jezior. To miejsce dla osób, które niekoniecznie szukają dużego hotelu z rozbudowaną infrastrukturą. Znacznie ważniejsze są tutaj kameralna atmosfera, wygodne warunki i bliskość przyrody. Obiekt oferuje pokoje dla par, rodzin i gości podróżujących służbowo. Do dyspozycji odwiedzających są między innymi prywatne łazienki, dostęp do Wi-Fi oraz parking. Dodatkowym atutem jest możliwość korzystania z rowerów i wypoczynku na świeżym powietrzu. Okolica zachęca do spacerów, a bliskość jeziora pozwala szybko oderwać się od codziennych obowiązków. Poranek z dala od miejskiego hałasu, spokojne śniadanie, które smakuje jak u mamy to znakomity plan na urlop! W niedalekiej odległości pensjonatu znajduje się również zabytkowy dworek, zwany Dworkiem Żeromskiego, który dziś możemy podziwiać jedynie z odległości, gdyż jest on własnością prywatną.
Sztum - idealne miasto na spokojny wypoczynek poza utartym szlakiem
Sztum i jego okolice, to miasto, które można zwiedzać bez nerwowego zerkania na zegarek, odpoczywać nad wodą i poznawać lokalne historie, które dla wielu mieszkańców naszego kraju nadal pozostają nieodkryte. Miasto, które ciągle się rozwija, ma wiele do zaoferowania zarówno miłośnikom zabytków, jak i osobom szukającym kontaktu z naturą. Średniowieczny zamek, kościół św. Anny, wieża ciśnień, Małe Muzeum czy pomnik konia sztumskiego tworzą interesującą trasę dla pasjonatów historii. Z kolei jeziora, ścieżki spacerowe, przystań w Białej Górze, parking dla kamperów i okoliczne tereny zielone zachęcają do aktywnego wypoczynku. Sztum to propozycja dla tych, którzy zamiast zatłoczonych deptaków i kolejek do popularnych atrakcji wybierają spokojne spacery, lokalne opowieści i miejsca z charakterem. Tutaj historia nie jest zamknięta wyłącznie w muzealnych gablotach. Widać ją w zamkowych murach, zabytkowej architekturze, śluzach Białej Góry, czy pomniku przypominającym o wyjątkowych koniach sztumskich. Już niebawem w mieście ma powstać nowoczesny kompleks wypoczynkowy oraz wieża widokowa, co z pewnością przyciągnie jeszcze większą grupę turystów. Warto wybrać się tam już dziś, bo Sztum zachwyca o każdej porze roku!
27
