Odkryli 260 grobowców. Pomogły zdjęcia satelitarne

Odkryto setki grobowców na pustyniach Atbai

Wyschnięte doliny rzeczne i surowe warunki pustynne czynią region Atbai, położony między Doliną Nilu a Morzem Czerwonym, jednym z najtrudniejszych miejsc do życia w Afryce. Jednak kilka tysięcy lat temu, podczas tzw. Afrykańskiego Okresu Wilgotnego, warunki były zupełnie inne. Obfite opady deszczu pokrywały te tereny bujną roślinnością, sprzyjającą wypasowi zwierząt.

Pomimo sąsiedztwa dobrze zbadanych starożytnych cywilizacji Egiptu i Nubii, archeologia tego obszaru przez długi czas pozostawała w cieniu. Dopiero współczesne badania pozwoliły lepiej zrozumieć wzorce osadnictwa ludzkiego na tych terenach. Najbardziej spektakularnymi śladami obecności człowieka z IV i III tysiąclecia p.n.e. są monumentalne grobowce, znane jako Atbai Enclosure Burials, które przypominają kamienne kręgi widziane z lotu ptaka.

Jakie znaczenie miały odkryte grobowce?

Pierwsze odkrycia tego typu struktur były znane już wcześniej, ale traktowano je jako pojedyncze przypadki. Dopiero dzięki nowoczesnym metodom teledetekcyjnym, w ramach Atbai Survey Project, zrozumiano ich prawdziwą skalę. Naukowcy, w tym dr Maria Carmela Gatto z Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk, przeanalizowali zdjęcia satelitarne z serwisów takich jak Google Earth. To umożliwiło zidentyfikowanie 280 monumentalnych konstrukcji na obszarze od południowego Egiptu po pogranicze Erytrei.

Aż 260 z nich odkryto po raz pierwszy wyłącznie dzięki analizie zdjęć satelitarnych. Oznacza to, że mamy do czynienia nie z pojedynczymi zabytkami, lecz z rozległą tradycją kulturową obejmującą tysiące kilometrów kwadratowych – opisuje PAP prof. Maria Gatto. – Można założyć, że na terenach egipskich nie pozostało już wiele nieodkrytych przykładów takich struktur. Natomiast na obszarach sudańskich liczba niezidentyfikowanych obiektów tego typu może być nadal znacząca, dlatego planujemy wykorzystać technologię uczenia maszynowego, aby zakończyć nasze badania – dodała archeolożka.

Co odkryto w grobowcach?

Badania pokazują, że społeczności pasterskie zamieszkujące północno-wschodnią Afrykę były bardziej złożone, niż wcześniej sądzono. Podobne grobowce znaleziono w Libii, Nigru, Czadu, Arabii Saudyjskiej, Kenii i Dżibuti. Możliwe, że mieszkańcy tych regionów dzielili podobne idee dotyczące pamięci o zmarłych i znaczenia zwierząt.

Najlepiej zbadanym przykładem takiej konstrukcji jest kompleks w Wadi Khashab, gdzie polscy archeolodzy odkryli 25 pochówków. W centrum znajdował się grób człowieka otoczony pochówkami bydła, owiec i dziecka. Analizy radiowęglowe wykazały, że wnętrze konstrukcji było przebudowywane przez kolejne dwa tysiące lat. To wskazuje na trwałe znaczenie tych miejsc dla kolejnych pokoleń mieszkańców pustyni.

Jakie znaczenie miały zwierzęta w dawnych kulturach?

W wielu grobowcach znaleziono szczątki krów pochowanych obok ludzi, co wskazuje na ważną rolę zwierząt w dawnych kulturach pasterskich. Zwierzęta były nie tylko źródłem pożywienia, ale także istotnym elementem tożsamości społecznej i wierzeń.

"Znaczenie zwierząt znajdowało odzwierciedlenie np. w organizacji przestrzeni cmentarnej. W niektórych grobowcach centralne miejsce zajmował pochówek człowieka, wokół którego rozmieszczano groby bydła i innych zwierząt. Taki układ może świadczyć o istnieniu hierarchii społecznej. Niewykluczone, że centralne pochówki należały do przywódców grup pasterskich, osób o szczególnym znaczeniu religijnym lub członków elit dysponujących dużymi stadami" – skomentowała dr Maria Carmela Gatto.

Większość cmentarzysk budowano w miejscach dogodnych do życia pasterskiego, w pobliżu dawnych źródeł wody i dolin rzecznych. Ślady dawnych szlaków pasterskich, widoczne na zdjęciach satelitarnych, pokazują, jak społeczności te wykorzystywały przestrzeń. Monumentalny charakter tych budowli wskazuje na wysoki poziom organizacji społecznej ich twórców. Wzniesienie takiej konstrukcji wymagało ogromnego nakładu pracy, co świadczy o zaawansowanej organizacji społecznej dawnych mieszkańców tego regionu.

Źródło PAP.