Spis treści
Dane dotyczące śmiertelności wśród zagranicznych rekrutów wspierających rosyjską armię wyszły na jaw za sprawą skoordynowanego ataku cybernetycznego. Hakerzy z białoruskiej grupy Cyber Partisans oraz ukraińskiej organizacji Silent Crow zdołali przełamać zabezpieczenia serwerów Federalnej Służby Statystycznej Rosji (Rosstat) i ściągnąć ogromny zbiór plików. Aktywiści ogłosili, że wykradli łącznie 23 terabajty informacji, w tym przeszło 11 milionów aktów zgonu wystawionych między 24 lutego 2022 roku a końcem sierpnia 2026 roku.
Zbiór ten, zawierający dokładne adnotacje na temat paszportów, miejsc narodzin oraz okoliczności śmierci, trafił do dziennikarzy agencji Bloomberg i kilku innych redakcji. Choć sam Rosstat przyznał, że jego systemy stały się celem ataków hakerskich, instytucja stanowczo zaprzeczyła, jakoby doszło do utraty tajnych dokumentów. Wbrew tym zapewnieniom, szczegółowa analiza pozyskanych plików pozwoliła odtworzyć realny obraz strat w ludziach, który władze na Kremlu od lat usiłują zatuszować.
Tajne dane Rosstatu ujawnione. Ilu cudzoziemców zginęło na wojnie w Ukrainie?
Szczegółowa analiza zdobytych aktów dowodzi, że śmierć dokładnie 11 335 osób urodzonych poza Rosją lub legitymujących się obcym obywatelstwem miała bezpośredni związek z działaniami zbrojnymi. W oficjalnych formularzach zgonów urzędnicy wpisywali specjalne kody klasyfikacyjne bądź adnotacje tekstowe, wśród których pojawiały się sformułowania „operacja wojskowa”, „ostrzał” albo „drony”.
Statystyki te wyraźnie obrazują gwałtowny skok śmiertelności wśród zagranicznych bojowników wraz z przedłużającym się konfliktem. Podczas gdy w 2022 roku zarejestrowano około 630 takich przypadków, to w samym 2025 roku bilans zabitych obcokrajowców przekroczył już pułap 5,5 tysiąca osób. Taki trend dobitnie potwierdza, że rosyjskie siły zbrojne w coraz większym stopniu opierają swoje działania na zaciągu z zagranicy.
Kim są zagraniczni najemnicy Putina? Wśród zabitych są Polacy i Ukraińcy
Najliczniejszą nacją wśród zabitych obcokrajowców, liczącą około 3700 osób, okazali się obywatele Ukrainy bądź ludzie urodzeni na jej obszarze już po upadku Związku Radzieckiego. Zdecydowana większość z nich wywodziła się z terytoriów znajdujących się pod rosyjską okupacją, co wskazuje na przymusową mobilizację lub werbunek pod silną presją. W sumie aż 80 procent wszystkich poległych cudzoziemców pochodziło z dawnych republik ZSRR, co dowodzi, że właśnie ten obszar stanowi dla Moskwy główne zaplecze tak zwanego „mięsa armatniego”.
Wykryte w bazach dokumenty dowodzą ponadto, że po stronie agresora życie tracą obywatele niemal ze wszystkich zakątków globu, włączając w to kraje Unii Europejskiej. Na przygotowanej przez agencję Bloomberg mapie widać wyraźnie, że w szeregach rosyjskich wojsk śmierć poniosło od 50 do 99 osób pochodzących z Polski. Interesujący jest również fakt, że w rejestrach figuruje około 300 zmarłych z niemieckim paszportem. Byli to głównie mężczyźni, którzy przyszli na świat przed 1992 rokiem na terenie dawnego NRD, w miejscowościach, gdzie aż do 1994 roku stacjonowały garnizony radzieckie, a następnie rosyjskie. Mężczyźni stanowią zresztą aż 99 procent wszystkich zabitych cudzoziemców.
Zestawienie dat wystawienia aktów zgonu pozwala dokładnie prześledzić, jak na przestrzeni lat zmieniały się geograficzne priorytety rosyjskich werbowników. Statystyki te precyzyjnie obrazują, w których częściach świata Kreml w danym momencie najmocniej szukał nowych rąk do walki. W okresie od 2023 do 2024 roku wyraźnie wzrosła śmiertelność wśród przybyszów z Nepalu, natomiast na przełomie lat 2024 i 2025 na pierwszą linię frontu masowo wysyłano obywateli Chin oraz Sri Lanki. Z kolei od schyłku 2025 roku w rejestrach przybywa zabitych z Nigerii, Kenii oraz Kolumbii, a wśród wszystkich poległych doliczono się również około 340 mieszkańców Afryki, rekrutowanych głównie w Ghanie, Kamerunie, Egipcie, Kenii i Nigerii.
Straty armii rosyjskiej w Ukrainie i wielki biznes rekrutacyjny Kremla
Faktyczny bilans zagranicznych ofiar po stronie Moskwy jest z dużym prawdopodobieństwem o wiele wyższy niż ten ujęty w tabelach. W wykradzionych plikach Rosstatu brakuje chociażby pojedynczego śladu po śmierci żołnierzy z Korei Północnej, choć z raportów wynika, że na froncie walczyły ich całe tysiące. Analitycy agencji Bloomberg przypuszczają, że rosyjska administracja celowo nie rejestrowała ich zgonów w ogólnym systemie, gdyż Koreańczycy działali w ramach wydzielonych, obcych formacji, zamiast podpisywać indywidualne kontrakty bezpośrednio z rosyjską armią.
Należy podkreślić, że z tej samej bazy danych wyłania się także obraz ogólnych strat Federacji Rosyjskiej w wojnie przeciwko Ukrainie, obejmujący rodowitych Rosjan. Liczba poległych waha się w tym przypadku od 393 tysięcy do nawet 450 tysięcy ludzi. Zestawione wyliczenia dowodzą ponadto, że armia Kremla traci każdego tygodnia od 5 do 8,2 tysiąca żołnierzy, podczas gdy w tym samym czasie udaje jej się zwerbować od 5,5 do 8 tysięcy nowych rekrutów.
Z kolei w maju brytyjskie służby wywiadowcze GCHQ oceniły, że bilans zabitych żołnierzy rosyjskich zbliżył się już do granicy 500 000. W tym samym czasie niezależny rosyjski portal Mediazona we współpracy z rosyjską sekcją BBC zdołał z imienia i nazwiska potwierdzić śmierć dokładnie 236 066 wojskowych walczących po stronie Moskwy.
W lipcu eksperci z Amerykańskiego Centrum Studiów Strategicznych i Międzynarodowych (CSIS) wyliczyli, że życie straciło 450 000 rosyjskich żołnierzy, a łączne straty osobowe agresora sięgnęły 1,4 miliona. Ten sam ośrodek badawczy oszacował wówczas, że strona ukraińska w analogicznym przedziale czasowym utraciła 625 000 żołnierzy, z czego maksymalnie 150 000 poniosło śmierć. Trzeba przy tym pamiętać, że podobne analizy bywają obarczone błędem, a same definicje strat różnią się od siebie, gdyż jedne instytucje liczą wyłącznie poległych, inne dodają do tego rannych, a kolejne uwzględniają także osoby uznane za zaginione. Rzadko kiedy precyzuje się też, czy w statystykach ujęto lekko rannych żołnierzy powracających do służby oraz wymienionych jeńców wojennych, których ponownie wysłano do walki. Brak dokładnych opisów metodologii i jasnych ram czasowych w wielu raportach dodatkowo komplikuje stworzenie w pełni wiarygodnych porównań.
Władimir Putin za wszelką cenę stara się uniknąć ogłaszania kolejnej fali mobilizacji na wzór tej częściowej z września 2022 roku, dlatego ciężar uzupełniania stanów osobowych przerzucono na system wysokich zachęt finansowych dla ochotników. Jak wynika z reportażu przygotowanego przez Christinę Hebel i Alexandra Chernysheva na łamach „Der Spiegel”, władze Jamalsko-Nienieckiego Okręgu Autonomicznego wypłacają nowym rekrutom jednorazową premię w wysokości 3,6 miliona rubli wraz z pakietem dodatkowych świadczeń, co daje im miejsce w czołówce, choć jeszcze większe sumy oferują Jugra oraz Petersburg i jego okolice. Od początku roku blisko połowa rosyjskich regionów zdecydowała się na podwyższenie tych kwot, niekiedy nawet po kilka razy, ponieważ lokalni gubernatorzy są osobiście rozliczani przez Kreml z wykonania narzuconych norm, zakładających pozyskanie ponad 400 tysięcy żołnierzy w skali roku.
Autorzy wspomnianej publikacji zwracają uwagę, że gotówka stała się podstawowym paliwem napędzającym pobór kontraktowy, a wokół samego procesu werbunkowego wyrosła gigantyczna sieć pośredników. Finansowe prowizje za dostarczenie rekruta inkasują już nie tylko urzędnicy państwowi, lecz również funkcjonariusze policji i FSB, strażnicy więzienni, zawodowi łowcy głów, a nawet zwykli obywatele, w tym pracujące z własnych mieszkań kobiety. Pośrednicy masowo zalewają media społecznościowe ofertami obiecującymi świetne pensje, przywileje socjalne i bezpieczną służbę na tyłach, choć ostateczny przydział zawsze zależy od decyzji dowódców polowych. W efekcie ogromna część skuszonych wizją łatwego zarobku ludzi ląduje bezpośrednio w oddziałach szturmowych, które notują na froncie największą śmiertelność.
Dziennikarze podkreślają w swoim tekście, że wartość bojowa nowych żołnierzy dramatycznie spada, gdyż do jednostek trafiają osoby w podeszłym wieku, przewlekle chore czy uzależnione od narkotyków i alkoholu, a komisje przymykają oko nawet na schorzenia, które formalnie wykluczają ze służby. Rosyjska machina werbunkowa zaczęła już nawet celować w studentów, kusi się ich wizją rzekomo bezpiecznych stanowisk w armii. Ściąganie na wojnę obcokrajowców ma przede wszystkim uchronić Kreml przed politycznie ryzykowną decyzją o kolejnej mobilizacji wewnątrz Rosji, co tylko obnaża rosnące problemy Moskwy wynikające z prowadzenia przewlekłego i niezwykle kosztownego konfliktu.
Przymusowy werbunek do rosyjskiej armii. Jak Kreml oszukuje obcokrajowców?
Pod adresem Moskwy regularnie padają oskarżenia o wykorzystywanie bezwzględnych i podstępnych metod pozyskiwania ludzi. Zagraniczni rekruci są zwabiani do kraju nieprawdziwymi ofertami dobrze płatnej pracy cywilnej, wizją wysokiego żołdu albo obietnicą błyskawicznego nadania rosyjskiego obywatelstwa. Ogromna rzesza obywateli państw azjatyckich, afrykańskich czy południowoamerykańskich uświadamia sobie, że jedzie na wojnę, dopiero po wylądowaniu w Rosji, gdzie pod przymusem podsuwa im się do podpisu niezrozumiałe dla nich kontrakty wojskowe sporządzone cyrylicą. Na porządku dziennym są wówczas konfiskaty paszportów, szantażowanie deportacją, przemoc fizyczna, a nawet preparowanie fałszywych oskarżeń kryminalnych.
Obietnice spokojnej pracy na zapleczu szybko okazują się fikcją, a obcokrajowcy po zaledwie kilkutygodniowym przeszkoleniu są rzucani na pierwszą linię walk i wysyłani do niemal samobójczych, frontalnych szturmów. Dostępne opracowania wskazują, że śmierć ponosi co piąty zwerbowany za granicą żołnierz, przy czym ogromna część z nich ginie już w pierwszych miesiącach pobytu na froncie. W ocenie międzynarodowych specjalistów takie praktyki wyczerpują znamiona globalnego procederu handlu ludźmi, co jest jawnym pogwałceniem zapisów Protokołu z Palermo, uzupełniającego Konwencję ONZ przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej.
Ten bezwzględny proceder spotkał się już z oficjalnymi reakcjami dyplomatycznymi i wyrazami zaniepokojenia ze strony rządów między innymi Kazachstanu, Kirgistanu, Ghany oraz Kenii. Jak poinformował Dmytro Usow, pełniący funkcję sekretarza ukraińskiego Sztabu Koordynacyjnego ds. Jeńców Wojennych, rosyjska armia zdołała dotychczas wcielić w swoje szeregi około 46 tysięcy cudzoziemców z przeszło 130 państw świata, natomiast ukraińscy żołnierze pojmani na froncie jeńców legitymujących się paszportami 59 różnych krajów.
Niezależnie od tego procederu, w działaniach bojowych wzięło udział około 14 tysięcy żołnierzy z Korei Północnej, których wysłano na front w ramach osobnych porozumień międzyrządowych. Rosyjska sieć werbunkowa oplata obecnie kraje Ameryki Łacińskiej, Afryki, Azji Południowej i Środkowej oraz regionu SWANA. Tylko w okresie od września 2025 roku do lutego 2026 roku liczebność zagranicznych najemników wzrosła o przeszło 30 procent, a według prognoz wywiadowczych do końca 2026 roku Moskwa będzie próbowała pozyskać kolejne 18,5 tysiąca cudzoziemców.
Z opublikowanego 1 lipca 2026 roku opracowania CSIS, pod którym podpisali się Seth G. Jones oraz Riley McCabe, wynika tymczasem, że rosyjskie działania zaczepne na froncie uległy niemal całkowitemu wyhamowaniu. Wojska agresora przesuwały się naprzód w średnim tempie zaledwie 50 metrów na dobę w okolicach Kostiantyniwki, około 70 metrów dziennie pod Pokrowskiem oraz 90 metrów na dobę w stronę Słowiańska, co można porównać do najwolniejszych operacji ofensywnych z czasów I wojny światowej. Co więcej, wiosną 2026 roku obszar zajmowany przez najeźdźców zaczął się kurczyć, a w kwietniu i maju Rosja zanotowała pierwsze od sierpnia 2024 roku straty terytorialne netto, oddając Ukraińcom około 400 kilometrów kwadratowych ziemi. W chwili obecnej pod rosyjską okupacją znajduje się mniej więcej 118 tysięcy kilometrów kwadratowych ukraińskiego terytorium, co stanowi około 20 procent powierzchni całego państwa.
