Orlen zamknie rafinerię w Możejkach? Prezes Ireneusz Fąfara stawia twardy warunek

Prezes Orlenu Ireneusz Fąfara o przyszłości rafinerii w Możejkach

W grę wchodzą potężne kwoty, a stanowisko polskiego koncernu jest wyjątkowo jednoznaczne. Kierujący Orlenem Ireneusz Fąfara otwarcie ostrzegł przed realnym scenariuszem wygaszenia rafinerii w Możejkach w przypadku braku funduszy na sfinalizowanie kluczowego przedsięwzięcia. Z deklaracji szefa spółki wynika wprost, że dalsze losy zakładu w Możejkach są uzależnione od zdobycia pół miliarda euro na dokończenie strategicznej inwestycji. Mowa o budowie instalacji pogłębionego przerobu ropy (RCHU), której zadaniem miało być wydłużenie funkcjonowania litewskiej fabryki o przynajmniej kilkanaście kolejnych lat.

Zaawansowanie robót sięga już około 80 proc., co oznacza, że przedsięwzięcie zbliża się do końca. Komplikacje pojawiły się jednak po bankructwie głównego wykonawcy, czyli firmy Petrofac, przez co sfinalizowanie prac wymaga teraz olbrzymiego zastrzyku gotówki. Z nieoficjalnych doniesień wynika, że brakuje jeszcze blisko 0,5 mld euro, a szacunki te znalazły częściowe potwierdzenie w słowach premiera Litwy Mindaugasa Sinkevičiusa.

Podczas mojej wizyty w Możejkach powiedziano nam, że projekt kosztował już chyba ponad 800 mln EUR (...), i że prawdopodobna kwota potrzebna do dokończenia inwestycji, poza wydanymi już 800 czy 900 mln EUR, to zapotrzebowanie na kolejne nawet do 0,5 mld EUR – mówił premier, cytowany przez agencję BNS.

Szef polskiego koncernu zaznaczył, że dalsza realizacja prac jest możliwa wyłącznie wtedy, gdy spółka Orlen Lietuva sama wyłoży na to środki, bez wsparcia finansowego z warszawskiej centrali. Ireneusz Fąfara podzielił się również gorzką refleksją, wskazując, że pochłaniająca dotychczas 5 mld euro inwestycja w Możejki nigdy się nie spłaci, gdyż rafineria generuje średnio tylko 50 mln euro rocznego zysku.

Prawo na Litwie blokuje zamknięcie rafinerii Orlen Lietuva

Jak zauważa Puls Biznesu, ewentualne wygaszenie zakładu w Możejkach wykracza daleko poza standardową likwidację zwykłego przedsiębiorstwa. Z perspektywy władz w Wilnie jest to kwestia rangi państwowej, która bezpośrednio dotyka obszaru bezpieczeństwa narodowego. Obowiązujące litewskie przepisy bardzo szczegółowo regulują takie sytuacje i wyposażają tamtejszy rząd w konkretne instrumenty prawne.

Kluczowe znaczenie ma tutaj formalny status litewskiego podmiotu. Wpisanie spółki AB Orlen Lietuva do rejestru firm strategicznych dla bezpieczeństwa narodowego Litwy daje tamtejszym władzom potężne możliwości interwencji. Specjalna ustawa zabezpiecza tego typu zakłady przed jakimikolwiek działaniami zagrażającymi interesom państwa. W praktyce oznacza to, że polski właściciel nie może samodzielnie podjąć decyzji o wygaszeniu instalacji i opuszczeniu rynku.

Ustawa Republiki Litewskiej o ochronie obiektów o znaczeniu dla bezpieczeństwa narodowego przewiduje istotny bezpiecznik: decyzja o likwidacji takiego przedsiębiorstwa lub zbyciu jego strategicznego majątku nie może zapaść z pominięciem państwa. Przed likwidacją, przeniesieniem kontroli nad akcjami czy sprzedażą majątku strategicznego państwu litewskiemu, reprezentowanemu przez rząd, musi przysługiwać prawo pierwokupu tego mienia - wyjaśnia w komentarzu dla „Verslo Žinios” Evaldas Dūdonis, partner w kancelarii prawnej Sorainen.

Chociaż tamtejsze regulacje nie zawierają bezwzględnego zakazu zamykania fabryki, to wprowadzają procedury, które blokują taki krok bez zielonego światła ze strony rządu. W przypadku próby likwidacji zakładu przez Orlen, władze w Wilnie dysponują prawem pierwokupu. Rząd mógłby wówczas zbadać wpływ takiej decyzji na bezpieczeństwo państwa i w razie potrzeby przejąć kontrolę nad całą spółką bądź jej strategicznymi instalacjami. Przepisy zabezpieczają bowiem nie tylko sam podmiot gospodarczy, ale przede wszystkim należącą do niego infrastrukturę rafineryjną.

Podatek od zysków nadzwyczajnych na Litwie a ultimatum Orlenu

Wiele wskazuje na to, że prezes Ireneusz Fąfara nieprzypadkowo wybrał właśnie ten moment na ogłoszenie swojego twardego stanowiska. Jego deklaracja nałożyła się w czasie z burzliwą dyskusją na Litwie dotyczącą wdrożenia podatku od nadzwyczajnych zysków, czyli tzw. windfall tax. Nowa danina miałaby zostać nałożona na przedsiębiorstwa z sektora energetycznego, co bezpośrednio uderzyłoby w Orlen Lietuva.

Przedstawiciele litewskich władz, wśród których są minister energetyki Lukas Savickas oraz minister gospodarki Edvinas Grikšas, otwarcie traktują wypowiedź szefa Orlenu jako próbę wywarcia presji. W ich ocenie polska spółka stara się w ten sposób odwieść gabinet w Wilnie od planów nałożenia nowej daniny. Dziennikarze Pulsu Biznesu odnotowali, że fakt prowadzenia rozmów w tej sprawie potwierdził sam premier Mindaugas Sinkevičius.

Mówiliśmy wprost, między wierszami i publicznie, że nie rezygnujemy z tematu podatku od nadzwyczajnych zysków. Zobowiązałem ministrów do przedstawienia propozycji rozwiązania, jak mogłoby ono wyglądać, ale tutaj musimy oczywiście spojrzeć bardzo obiektywnie . (...) Słyszę wypowiedzi zarządu i przedstawicieli Orlenu. Jasne jest, że część tych słów to zapewne komunikaty prewencyjne. Tak je właśnie odczytuję: by może nie podnosić pewnych niewygodnych kwestii podatkowych, bo pojawiają się takie czy inne rozważania dotyczące relokacji [fabryki — BNS] lub realizacji projektów – mówił szef litewskiego rządu.

Na tym jednak problem się nie kończy, gdyż napięcia wokół finansów mają jeszcze jeden istotny wątek. Płocki koncern nadal nie doczekał się od litewskich władz obiecanych 54 mln euro wsparcia na realizację strategicznej inwestycji w Orlen Lietuva. Choć stosowne porozumienie parafowano jeszcze w marcu 2025 roku, to prace nad przepisami umożliwiającymi transfer tych funduszy, na przykład pod postacią ulg podatkowych, znalazły się w impasie. Polska firma ma zatem podwójny powód do niezadowolenia, mierząc się jednocześnie z widmem nowego podatku oraz brakiem zadeklarowanej wcześniej pomocy.

Wyniki finansowe Orlen Lietuva. Czy spółka udźwignie inwestycję?

Szef polskiego koncernu Ireneusz Fąfara uzależnił dalsze prowadzenie prac od tego, czy Orlen Lietuva zdoła pokryć ich koszty z własnego budżetu. Spełnienie tego postulatu stanowi ogromne wyzwanie, ponieważ dotychczasowa kondycja finansowa litewskiego zakładu charakteryzuje się skrajnymi wahaniami.

Rezultaty finansowe wypracowywane przez spółkę cechują się ogromną nieregularnością. Dobitnie obrazują to dane z ostatnich lat, gdyż w 2024 roku firma zamknęła bilans potężną stratą netto rzędu 687 mln euro, podczas gdy w 2023 roku osiągnęła 300 mln euro zysku. Tak drastyczne zmiany wyników udowadniają, jak bardzo nieprzewidywalna jest branża rafineryjna i jak wielkim ryzykiem obarczone jest długofalowe planowanie.

Ocenę aktualnej sytuacji finansowej dodatkowo komplikuje decyzja firmy o zaprzestaniu publikowania raportów kwartalnych w bieżącym roku. Nawet w przypadku wypracowania przez Orlen Lietuva rekordowych tegorocznych zysków, chwiejna historia wyników nakazuje dużą ostrożność w kwestii samodzielnego sfinansowania projektu za pół miliarda euro.

Przed nadmiernym optymizmem przestrzegają także rynkowi analitycy. W rozmowie z agencją BNS ekonomista banku SEB Tadas Povilauskas zaapelował, aby nie oceniać kondycji zakładu wyłącznie na podstawie jednego udanego roku.

„W ciągu ostatnich 20 lat zakład w Możejkach nie był dla koncernu obiektem generującym stale wysokie wyniki. Nie wykluczajmy, że za rok lub dwa lata sytuacja na rynku rafineryjnym znów zmieni się diametralnie na niekorzyść Orlenu” — powiedział analityk.

Wszystkie te czynniki rysują obraz przedsiębiorstwa, dla którego samodzielne wygospodarowanie pół miliarda euro na dokończenie budowy stanowi ekstremalne wyzwanie. Właśnie z tego powodu deklaracje prezesa Ireneusza Fąfary brzmią niezwykle poważnie, a konflikt wokół podatków i państwowej pomocy przybiera na sile.