Nowe zasady kontroli L4 od 13 kwietnia 2026. ZUS zyskał szersze uprawnienia, sprawdź, za co stracisz zasiłek

Nowe przepisy o L4: co się zmieniło od 13 kwietnia 2026?

Modyfikacja ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest wprowadzana w życie stopniowo. Niektóre z regulacji zaczęły obowiązywać już w styczniu 2026 roku. Następna pula nowości, która odnosi się do weryfikacji przez ZUS poprawności korzystania ze zwolnień lekarskich, weszła w życie właśnie 13 kwietnia. Finałowy krok całej reformy przewidziano na 1 stycznia 2027 roku.

Cała reforma bazuje na dwóch głównych założeniach. Pierwszym z nich są modyfikacje w zakresie orzecznictwa lekarskiego w ZUS. Drugim, bezpośrednio uderzającym w pracowników, są rygorystyczniejsze reguły sprawdzania zwolnień chorobowych.

Za co można stracić zasiłek chorobowy? ZUS precyzuje

Odświeżone przepisy jasno określają sytuacje, w których Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma prawo odebrać prawo do zasiłku chorobowego za cały czas trwania zwolnienia. Taka sytuacja ma miejsce w dwóch wariantach. Pierwszy z nich występuje, kiedy osoba ubezpieczona wykonuje pracę zarobkową. Drugi – gdy podejmuje aktywność, która jest niezgodna z głównym celem przebywania na L4.

ZUS zaznacza, że fundament pozostaje bez zmian: okres przebywania na L4 ma na celu przywrócenie zdrowia i rekonwalescencję. Zabronione jest podejmowanie jakichkolwiek działań, które mogłyby zakłócić ten proces lub go wydłużyć.

Praca zarobkowa na L4 — co wolno, a czego nie?

Praca zarobkowa obejmuje każdą aktywność o charakterze dochodowym. Nie jest istotne, jaka podstawa prawna za tym stoi – czy jest to umowa o pracę, zlecenie, czy prowadzenie własnej działalności gospodarczej.

Jedynym odstępstwem są tak zwane czynności incydentalne. Są to działania wymuszone przez ważne, nagłe okoliczności, które nie mogą zostać odłożone na później. Ważne: pracodawca nie może wymusić na pracowniku wykonania czynności incydentalnej. Musi ona być podyktowana obiektywnie istotnymi przyczynami.

Dla przykładu: odebranie pojedynczego, pilnego telefonu służbowego w nagłym przypadku może zostać potraktowane jako czynność incydentalna. Jednak systematyczne odpisywanie na wiadomości e-mail już z pewnością nią nie jest.

Aktywność niezgodna z celem zwolnienia — co to znaczy?

Od 13 kwietnia 2026 roku to sformułowanie posiada konkretną definicję w ustawie. Aktywność niezgodna z celem zwolnienia to każda czynność, która utrudnia bądź wydłuża proces leczenia lub powrotu do pełni sił.

Do tej kategorii nie zaliczają się:

• standardowe czynności życia codziennego,
• działania incydentalne wynikające z ważnych zdarzeń.

Wyjście z psem? Szybkie zakupy? Jeżeli tego typu aktywności nie stoją na przeszkodzie w powrocie do zdrowia, z zasady nie powinny stanowić powodu do odebrania zasiłku. Najważniejsze jest ustalenie, czy dane działanie nie wpływa negatywnie na proces leczenia.

Nowe uprawnienia kontrolerów ZUS od 13 kwietnia

Zakład Ubezpieczeń Społecznych otrzymał ściśle zdefiniowane narzędzia do przeprowadzania kontroli. Obecnie kontrolerzy posiadają prawo do:

• legitymowania osoby kontrolowanej w celu potwierdzenia jej tożsamości,
• wchodzenia do miejsca, w którym przeprowadzana jest kontrola,
• pozyskiwania informacji od ubezpieczonego, podmiotu opłacającego za niego składki oraz od lekarza prowadzącego leczenie.

Zaktualizowane prawo definiuje także obowiązki spoczywające na osobach kontrolowanych oraz procedury sporządzania protokołu pokontrolnego. Ubezpieczonemu przysługuje prawo do wnoszenia uwag do ustaleń zapisanych w takim dokumencie.

Weryfikacja może obejmować również czas, który już upłynął. ZUS ma prawo badać, czy zwolnienia były wykorzystywane zgodnie z przeznaczeniem, zarówno podczas ich trwania, jak i po zakończeniu okresu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu.

Zasiłek opiekuńczy też pod lupą

Wprowadzone nowelizacje dotyczą nie tylko klasycznych zwolnień lekarskich, ale również zasiłków opiekuńczych. W trakcie przeprowadzanej kontroli ZUS będzie sprawdzał, czy wspólnie z ubezpieczonym nie zamieszkują inni członkowie rodziny, którzy mogliby przejąć opiekę nad osobą potrzebującą wsparcia.

Zmiany w orzecznictwie lekarskim ZUS

Z dniem 13 kwietnia transformacji ulega również struktura orzecznictwa wewnątrz ZUS. Do tej pory prawo do wydawania orzeczeń posiadali wyłącznie lekarze specjaliści zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Od teraz modele współpracy będą znacznie bardziej elastyczne.

Prawo do wystawiania orzeczeń uzyskają:

• lekarze orzecznicy pracujący na etacie lub na podstawie umowy o świadczenie usług,
• specjaliści z zakresu fizjoterapii — w przypadkach dotyczących rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej prowadzonej przez ZUS,
• specjaliści z dziedziny pielęgniarstwa — w sprawach związanych z niezdolnością do samodzielnej egzystencji,
• lekarze, którzy są w trakcie robienia specjalizacji,
• lekarze posiadający co najmniej pięcioletni staż zawodowy, nawet jeśli nie posiadają tytułu specjalisty.

Reszta modyfikacji odnoszących się do procedur organizacyjnych postępowania orzeczniczego zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku.