Tim Burton od dziecka wolał potwory od zwyczajnego świata
Timothy Walter Burton urodził się 25 sierpnia 1958 roku w Burbank w Kalifornii, mieście położonym właściwie w samym sercu amerykańskiego przemysłu filmowego. Paradoksalnie podmiejski świat uporządkowanych domów i trawników nie szczególnie go fascynował. Znacznie bardziej interesowały go filmy grozy, potwory i wszystko to, co niepokojące oraz trochę dziwne. Jednym z jego idoli był Vincent Price, legenda horroru, którego Burton wiele lat później obsadził w „Edwardzie Nożycorękim”.
Już jako dziecko dużo rysował. Ta pasja zaprowadziła go później do California Institute of the Arts, czyli słynnego CalArts. Studiował tam animację, a jego prace zwróciły uwagę ludzi z Walt Disney Productions. Dostał pracę w studiu, co teoretycznie powinno być spełnieniem marzeń młodego animatora. Tyle że Tim Burton nie do końca pasował do Disneya.
Zaczynał w Disneyu. Jego pomysły były jednak zdecydowanie zbyt dziwne
Burton pracował jako animator m.in. przy produkcjach Disneya, ale klasyczny styl studia był bardzo odległy od tego, co sam chciał tworzyć. Znacznie lepiej czuł się przy własnych projektach. W 1982 roku wyreżyserował krótkometrażową animację „Vincent”. Opowiadała o chłopcu marzącym o tym, by być jak... Vincent Price. Sam Price został narratorem filmu. Już w tych kilku minutach pojawiło się właściwie wszystko, z czym później kojarzono Burtona: czarno-biała stylistyka, makabra podszyta humorem, samotny bohater oraz świat balansujący między dziecięcą fantazją a horrorem.
Dwa lata później powstał krótkometrażowy „Frankenweenie” o chłopcu, który przywraca do życia ukochanego psa. Disney uznał wówczas film za zbyt mroczny dla dzieci. Burton po niemal trzech dekadach powrócił do tego pomysłu i w 2012 roku nakręcił pełnometrażową animację poklatkową „Frankenweenie”.
Filmy Tima Burtona zmieniły Hollywood
Przełomem okazała się komedia „Pee-wee's Big Adventure” z 1985 roku. Trzy lata później Burton wyreżyserował „Beetlejuice” i wtedy stało się jasne, że w Hollywood pojawił się ktoś, kto nie zamierza robić filmów wyglądających jak wszystkie inne. Potem przyszedł „Batman”. Film z 1989 roku z Michaelem Keatonem w roli Bruce'a Wayne'a stał się wielkim sukcesem i pokazał, że charakterystyczny styl Burtona może działać również w ogromnej hollywoodzkiej produkcji.
W następnych latach stworzył lub współtworzył filmy, które dziś należą do klasyki kina: „Edward Nożycoręki”, „Batman Returns”, „Ed Wood”, „Jeździec bez głowy”, „Duża ryba”, „Charlie i fabryka czekolady”, „Gnijąca panna młoda”, „Sweeney Todd”, „Alicja w Krainie Czarów” czy „Frankenweenie”. W 2024 roku wrócił także do jednego ze swoich największych przebojów i nakręcił „Beetlejuice Beetlejuice”.
Postacie Tima Burtona mają ze sobą coś wspólnego
Edward Nożycoręki, Jack Skellington, Gnijąca Panna Młoda, Beetlejuice czy Victor Frankenstein wyglądają zupełnie inaczej, ale wielu bohaterów świata Burtona łączy jedna cecha. To outsiderzy. Są dziwni, samotni, niedopasowani albo niezrozumiani przez otoczenie. Czasem bardziej ludzcy okazują się właśnie ci, których świat uznaje za potwory. Ten motyw powraca w twórczości Burtona od początku kariery. Sam reżyser dorastał jako introwertyczne dziecko uciekające w rysunki i filmy grozy, dlatego historie ludzi znajdujących się trochę na marginesie stały się jednym ze znaków rozpoznawczych jego kina. Tak powstało nawet określenie „burtonowski” lub „burtonesque” – używane do opisania charakterystycznej mieszanki gotyckiej estetyki, groteski, czarnego humoru, fantazji i melancholii.
Czy Tim Burton stworzył „Miasteczko Halloween”?
To jedna z ciekawszych pułapek związanych z jego twórczością. „Miasteczko Halloween”, czyli „The Nightmare Before Christmas”, jest tak mocno kojarzone z Burtonem, że wiele osób zakłada, iż to właśnie on je wyreżyserował. Ale nie. Burton stworzył historię oraz postacie i był producentem filmu, ale reżyserem animacji został Henry Selick. Sam Burton miał natomiast ogromny udział w odrodzeniu popularności animacji poklatkowej. Z jego nazwiskiem związane są także „Gnijąca panna młoda” oraz „Frankenweenie”. Oficjalna strona reżysera wskazuje właśnie „The Nightmare Before Christmas”, „Corpse Bride” i „Frankenweenie” jako produkcje, dzięki którym pomógł ponownie zainteresować Hollywood techniką stop-motion.
Johnny Depp stał się jego filmowym alter ego
Trudno mówić o kinie Burtona bez Johnny'ego Deppa. Ich współpraca zaczęła się przy „Edwardzie Nożycorękim” w 1990 roku. Później Depp wystąpił m.in. w „Edzie Woodzie”, „Jeźdźcu bez głowy”, „Charliem i fabryce czekolady”, „Gnijącej pannie młodej”, „Sweeney Toddzie”, „Alicji w Krainie Czarów” i „Mrocznych cieniach”.
Nie mniej ważną twarzą jego kina została Helena Bonham Carter. Aktorka była jednak dla Burtona kimś znacznie więcej niż współpracowniczką. Choć przez lata często nazywano ich jednym z najbardziej charakterystycznych małżeństw Hollywood, Helena Bonham Carter i Tim Burton nigdy nie wzięli ślubu. Poznali się podczas pracy nad „Planetą małp”, a związali w 2001 roku. Doczekali się dwojga dzieci – syna Billy'ego oraz córki Nell. Razem pracowali przy wielu filmach Burtona, w tym „Charlie i fabryka czekolady”, „Sweeney Todd”, „Alicja w Krainie Czarów” i „Mroczne cienie”. Ich związek zakończył się w 2014 roku.
Burton miał jednak żonę. W latach 1987–1991 był mężem niemieckiej artystki Leny Gieseke. W późniejszych latach reżyser związał się z Monicą Bellucci, którą obsadził jako Delores w „Beetlejuice Beetlejuice”. Para poinformowała o rozstaniu we wrześniu 2025 roku.
Tim Burton kończy 68 lat
Po ponad czterech dekadach kariery trudno pomylić jego film z dziełem kogokolwiek innego. Poskręcane drzewa, ogromne oczy bohaterów, paski, czerń i biel, gotyckie domy, blada skóra, dziwaczne potwory i melancholijni outsiderzy stworzyły styl rozpoznawalny niemal natychmiast. I chyba właśnie na tym polega największy sukces Burtona. Hollywood przez lata próbowało zmieścić go w swoich ramach, a ostatecznie to on sprawił, że kawałek Hollywood zaczął wyglądać jak jego dziecięce rysunki.
Zobaczcie w naszej galerii najbardziej charakterystyczne filmy i postacie ze świata Tima Burtona.
21
