Spis treści
- Od 1 stycznia 2028 roku ma wejść w życie obowiązek kaucyjny za szklane opakowania o małej pojemności, czyli tzw. małpki.
- Według zapowiedzi minister Pauliny Hennig-Kloski roczny bufor czasowy to niezbędne minimum dla branży na dostosowanie się do nowych wytycznych.
- Stosowny projekt nowelizacji ustawy kaucyjnej jest już przygotowany i czeka na procedowanie w resorcie klimatu.
- Równolegle rozważano radykalniejsze rozwiązanie, w ramach ustawy antyalkoholowej, które zakładało całkowity zakaz obrotu trunkami w miniaturowych butelkach.
- Dane pokazują, że polski system kaucyjny w pierwszym roku istnienia przyjął z powrotem pond 5 miliardów sztuk zużytych opakowań.
System kaucyjny i małpki. Konkretna data od ministerstwa
Temat włączenia miniaturowych butelek alkoholowych, powszechnie określanych mianem małpek, do systemu kaucyjnego pojawia się w przestrzeni publicznej od dłuższego czasu. Polacy masowo zwracają uwagę na problem zanieczyszczania środowiska, ponieważ opróżnione szklane opakowania często zalegają na ulicach i w skwerach. Przełom w tej sprawie obwieściła na antenie TVP Info minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska, zapewniając, że gotowy projekt rozszerzający obecne zasady czeka już w jej ministerstwie.
Szefowa resortu klimatu pokusiła się również o wskazanie konkretnych, choć nadal wstępnych, ram czasowych dla planowanych zmian. W odpowiedzi na pytanie o datę inauguracji rozszerzonego systemu, minister wyznała, że za optymalny i możliwy do zrealizowania termin uznaje się początek 2028 roku. Tak długi czas oczekiwania jest uwarunkowany kilkoma czynnikami.
Spodziewam się, że departament przedłoży projekt ustawy rozszerzający system kaucyjny o tzw. małpki, który jest gotowy (…) Będziemy rozmawiać z operatorami, w jakim czasie mają ten dodatkowy asortyment opakowań dołączyć do systemu kaucyjnego. Rok na przygotowanie jest na pewno potrzebny – stwierdziła Paulina Hennig-Kloska.
Decyzja o wdrożeniu przepisów dopiero za cztery lata podyktowana jest koniecznością zagwarantowania podmiotom odpowiedzialnym za odbiór kaucjonowanych odpadów odpowiedniego czasu na adaptację. Wymusza to bowiem znaczne nakłady finansowe i gruntowną modyfikację procesów logistycznych. Konieczne będzie m.in. dostrojenie lub całkowita wymiana recyklomatów, a to przedsięwzięcie drogie i bardzo skomplikowane technicznie. Właśnie z tego względu w projekcie uwzględniono wydłużone vacatio legis.
Krótkie przypomnienie zasad systemu kaucyjnego
Warto również przeanalizować obecny stan systemu kaucyjnego w Polsce. Jak podaje serwis Bankier.pl, mechanizm wystartował z początkiem października 2025 roku. Opierając się na statystykach udostępnionych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, można pokusić się o stwierdzenie, że projekt okazał się ogromnym triumfem, a polscy konsumenci błyskawicznie zaadaptowali się do proekologicznych nawyków.
Na ten moment sieć punktów zbiórki oraz wyspecjalizowane urządzenia przyjmują wyłącznie trzy kategorie surowców wtórnych:
- opakowania z tworzyw sztucznych o objętości do 3 litrów (zwrot wynosi 50 groszy),
- puszki aluminiowe nieprzekraczające pojemności 1 litra (kaucja na poziomie 50 groszy),
- wielorazowe szklane butelki do pojemności 1,5 litra (tu zwrot jest najdroższy – 1 złoty).
Liczby ilustrujące zasięg i efektywność inicjatywy są imponujące. W zaledwie dwanaście miesięcy od startu programu, obywatele oddali imponującą pulę ponad 5 miliardów zużytych opakowań szklanych, plastikowych oraz metalowych. W całym kraju wdrożono przeszło 65,5 tysiąca stanowisk umożliwiających zwrot kaucji, przy czym blisko 23,5 tysiąca z nich stanowią w pełni zautomatyzowane recyklomaty, które natychmiastowo rozliczają się z konsumentem.
Co z pomysłem zakazu sprzedaży małpek?
Mimo iż perspektywa uwzględnienia małpek w mechanizmie kaucji wydaje się najbardziej realna, to warto zauważyć, że w kuluarach toczyły się dyskusje o znacznie ostrzejszych środkach zapobiegawczych. W tym samym czasie, gdy resort środowiska pracował nad nowelizacją, w parlamencie podnoszono kwestię zaostrzeń w prawie o wychowaniu w trzeźwości. Forsowano tam koncepcję wprowadzenia absolutnego zakazu dystrybucji wyrobów spirytusowych w opakowaniach detalicznych o małej gramaturze. Gdyby parlamentarzyści przegłosowali tego typu poprawkę, kwestia kaucji za miniaturowe flaszki zdezaktualizowałaby się z powodu ich całkowitego zniknięcia z rynku.
Rzeczywistość prawna okazała się jednak bardziej skomplikowana. We wrześniu 2025 roku sejmowa Komisja Zdrowia jednoznacznie odrzuciła pomysł takich restrykcji. Kluczowe i decydujące w tej materii okazało się stanowisko wypracowane przez ekspertów z Biura Legislacyjnego Sejmu.
Legislatorzy jasno dowiedli, że delegalizacja trunków w butelkach stumilitrowych oraz dwustumilitrowych stałaby w rażącej sprzeczności z unijnymi dyrektywami regulującymi obrót opakowaniami. Przepisy wspólnotowe wyraźnie legitymizują dystrybucję pojemników w takich właśnie, małych rozmiarach. W związku z tym, scenariusz zakładający definitywne wycofanie małpek z obiegu gospodarczego traci na prawdopodobieństwie. Logika nakazuje sądzić, że obecna ekipa rządząca wybierze wariant bardziej liberalny, lecz nadal skuteczny z punktu widzenia ekologii, czyli powiększenie bazy kaucjonowanych opakowań.
Tym samym zarysowany przez minister Paulinę Hennig-Kloskę harmonogram wdrożenia pozostaje opcją posiadającą najwięcej szans na szybką realizację.
