Odwieczny spór - na dwór czy na pole? Jak mawiali dawni bydgoszczanie? Poznaj gwarę Kujaw i Pomorza

2022-08-09 15:04
wagon
Autor: pixabay

Miałeś kiedyś na sobie badejki? Wybrałeś się do golorza? A może w twoim ogródku stoi babok? - choć wiesz, że nic nie wiesz, takie słowa były niegdyś powszechnie używane na Kujawach i Pomorzu. Niektóre z nich, takie jak: bebzun, brachol czy bida używane są nawet po dziś dzień. Jak mawiali dawni mieszkańcy Kujaw i Pomorza, w tym bydgoszczanie? Tego dowiesz się z naszego artykułu.

Na pole czy na dwór? Ostrzałka czy temperówka? Niektóre słowa, na co dzień używane w jednym regionie, w drugim mogą być niezrozumiałe, a nawet śmieszne. Regionalizmy na przestrzeni lat stały się nieodzownym elementem naszej kultury. Skąd się jednak wzięły?

Energywave w Bydgoszczy

Na pole vs na dwór

Regionalizmy, czyli pewne wyrażenia używane przez lokalną społeczność w obszarze języka mówionego powstały najczęściej wieki temu. Idealnie pokazuje to przykład – pole vs dwór. Określenie przestrzeni, która znajduje się za naszym domostwem swoje korzenie ma w popularnych w dalekiej przeszłości majątkach ziemskich.

W ten sposób to, co jest na zewnątrz, określane mianem dwór, odnosi się do bogatych domów szlacheckich (zwanych dworami). Inna sytuacja była na polskich wsiach, gdzie życie wyglądało zupełnie inaczej. Stąd, na przykład w Małopolsce (gdzie niegdyś dominowała prowincja) do dziś używa się zwrotu „idę na pole”, czyli „wychodzę poza dom”. W województwie kujawsko-pomorskim, w tym w Bydgoszczy powszechnie używaną formą (ze względu na dawny podział ziem i zabór pruski) dominuje wyrażanie „na dworze”.

Dawne gwary wywarły wpływ na dzisiejsze słownictwo. Dla przykładu słowo „dwór” w Słowniku Języka Polskiego ma obecnie 6 znaczeń, w tym „otwartą przestrzeń na zewnątrz domu”. Innym przykładem jest słowo „bida”, oznaczające nic innego jak biedę. Może zaskoczy Cię fakt, że to wyrażenie wywodzi się właśnie z naszego regionu. Gwara kujawska była niegdyś niezwykle bogata.

Masz na sobie badejki? Wybrałeś się do golorza? Czy w twoim ogródku stoi babok? - o co może chodzić? Już tłumaczymy. Dawni Kujawianie nosili badejki, czyli kąpielówki, golorz to fryzjer, a babok – strach na wróble. Jakie jeszcze słowa występowały w dawnej gwarze na terenie naszego regionu? Zobacz naszą listę.

  • babok- strach na wróble
  • golorz- fryzjer
  • bebzun- duży brzuch
  • czekólada- czekolada
  • ajntop- (z niemieckiego, zabór pruski) jednodaniowy posiłek
  • burok- burak
  • berbelucha- brudna woda, coś mętnego
  • ady- przecież
  • jupa- kurtka
  • adyć- teraz, zaraz
  • baczyć- pilnować
  • akuratny- dokładny
  • bibulić- pisać
  • gnyk - kark
  • ajuści- a jakże, jeszcze czego
  • ancug- garnitur
  • ganc- całkiem
  • chycać- skakać
  • hoje- spodnie
  • jak noleży- porządnie
  • idzim- idziemy
  • antrejka- przedpokój
  • bez- przez
  • jeno- tylko
  • inszy- inny
  • he- tak
  • jo- ja lub tak
  • ino- tylko
  • grynzowiny- fusy od herbaty, kawy
  • coby- żeby
  • bida- bieda
  • fifny-kiepski
  • bana- pociąg
  • dalgo- dalej
  • gilejza- niezdara
  • garować- leżeć w łóżku
  • bimba- tramwaj
  • chechłać- komplikować
  • gały- oczy
  • brachol- brat
  • siora- siostra
  • gapa- kruk, wrona
  • drzaźnić- drażnić
  • fujty- nogi
  • daliko- daleko
  • gadzina- zwierzę
  • obalić- przewrócić
  • drabka- drabina
  • cwyter- sweter
  • kiecka- suknia
  • furt- ciągle
  • knyp- nóż
  • blubry- bzdury
  • chlib- chleb
  • dyć- przecież
  • gnot- kość
  • kierdy- plotki
  • roz- raz
  • dycht- całkiem
  • brechtać się- (obecnie śmiać się) dawniej - taplać się w wodzie
  • bulaj- grubas
  • łyngol- ktoś wysoki
  • nyrol- skąpiec
  • drobniuchny- smukłej postury
  • ciul- oferma
  • lola- kij
  • portki- spodnie
  • łod- od
  • godać- mówić
  • ćmik- papieros
Grupa ZPR Media sprzeciwia się głoszeniu opinii noszących znamiona mowy nienawiści przepełnionych pogardą czy agresją. Jeśli widzisz komentarz, który jest hejtem, powiadom nas o tym, klikając zgłoś. Więcej w REGULAMINIE